Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2006, Page 33

Halar í samtölum
31
samböndin er það og er það ekki voru ekki þau einu í hlutverki hala
og í raun eru þau alls ekki eins algeng sem raunverulegir halar og ætla
mætti út frá almennum hugmyndum um hala. í fyrstu atrennu að
gögnunum virtust nokkuð mörg orð og orðasambönd geta gegnt hlut-
verki hala í samtölum eins og því hefur verið lýst í kafla 2. Var þá
brugðið á það ráð að safna öllum dæmum um þau í sarp og flokka
saman eftir formi til nánari athugunar. Þau orð eða orðasambönd, sem
ekki stóðust viðmið þau sem gerð voru til hala, sbr. kafla 2.2, eða vafi
lék á greiningu, voru vinsuð úr.16 Undanskilin voru einnig smáorðin
já og sko sem eru afar tíð í samtölum og geta stundum staðið sem hali
en meginhlutverk þeirra eru þó önnur (sbr. Helgu Hilmisdóttur og
Camillu Wide 2000 um sko; sjá einnig Þórunni Blöndal 2004 um já
sem endurgjöf).17 Eftir stóðu orð og orðsambönd þau sem sýnd eru í
töflu 2 ásamt tölum um tíðni hvers og eins þeirra sem ótvíræðs hala:
Tafla 2: Halar og tíðni þeirra.
Halar Fjöldi
ekki satt 4
er það 1
er það ekki 16
ha 68
hum 12
skilurðu 22
Alls 123
Dæmin eru ekki mörg sé haft í huga að til grundvallar liggur gagna-
safnið, Þjóðarsálin, í heild sinni. Þau eru ekki nema rúmlega 0,15% af
16 Þetta eru orðasamböndin eða og eða hvað en fáein dæmi fundust um hvort þeirra,
öll á eftir spumarsetningum sem er frábmgðið því sem gerist um hala.
17 Þess má geta að fjöldi dæma í gagnasafninu um þessi orð var gríðarlegur eða
tæplega 2750 um já í margvíslegum myndum og 429 um sko. Auk hinna fjölbreyttu
hlutverka þessara orða sem getið var átti dæmafjöldinn stóran þátt í því að þessi orð
vom ekki tekin með í þessari rannsókn þar sem ætlunin var m.a. að kanna útbreiðslu
hala. Sérrannsókna er þörf á notkun þessara orða og slík rannsókn liggur reyndar fyrir
á orðinu sko (sjá Helgu Hilmisdóttur 1999).