Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.2006, Qupperneq 60

58
Guðrún Þórðardóttir
inni gerð setninga, t.d.: ?Ég veit ekki hvort hann sé [þ.e. er] heima. (Jón
G. Friðjónsson 2003.)
Viðtengingarháttur hefur breyst því nú megum við leggja bílunum okk-
ar ef það sé stæði ... (Bima Ambjömsdóttir 2001.)
Sumir hafa jafnvel lýst áhyggjum sínum af því að íslensku máli fari
almennt hrakandi:
Sjálfar undirstöður tungumálsins em að bresta. Beygingakerfíð er í upp-
námi og setningaffæðilegur grundvöllur líka. Svo virðist sem tilfinning
fólks fyrir uppbyggingu eðlilegra og einfaldra setninga sé á mjög hröðu
undanhaldi ... (Páll Valsson 2006.)
Sé það rétt að viðtengingarháttur eigi í vök að verjast í íslensku kem-
ur það líklega á óvart að hátturinn virðist víða sækja á í samhengi þar
sem framsöguháttur var oftar hafður áður. Dæmi:2
(1) a. Ég er viss um að það sé meiri samheldni í hópnum ...
b. Ég veit ekki hvort þetta eigi eftir að nægja.
c. ... ef ég sé með hattinn kemst ég örugglega í stuð.
Vissulega sjást einnig dæmi um hið gagnstæða, þ.e. að framsöguhátt-
ur sé notaður þar sem venja var að nota viðtengingarhátt, t.d. í viður-
kenningarsetningum með tengingunum þó (að) og þótt, sbr. (2a-b), og
í óbeinni ræðu í ad-setningum sem stjómast af segja, telja og halda
o.fl., sbr. (2c):
(2) a. Ekki láta ykkur bregða þó að einhver villa kemur upp.
b. ... þótt að hann býr ekki einu sinni á sama stað og ég ...
c. Ég tel að við erum nokkuð vel undirbúin.
Mikið ósamræmi virðist nú vera í vali milli framsöguháttar og við-
tengingarháttar en þegar betur er að gáð er misræmið einkum í nútíð
og líklega allra mest í spumarsetningum.
Til að forðast sleggjudóma og reyna að svara þeirri spumingu
hvort hugboð mitt um breytingu á háttanotkun væri á rökum reist at-
2 Þessi dæmi og mörg dæmin í greininni eru tekin beint úr dagblöðum, útvarpi,
sjónvarpi eða af vefsíðum.