Sagnir - 01.06.2009, Qupperneq 61

Sagnir - 01.06.2009, Qupperneq 61
Sagnir, 29. árgangur framkvæmdir sem kröfðust þess að ríkið hefði umráð yfir viðkomandi svæði.34 Alþingishátíðarnefndin ályktaði því að „óska þess, með sjerstöku tilliti til hátiðahaldanna 1930, að landsstjórnin undirbúi og leggi fyrir næsta Alþingi lagafrumvarp, þar sem hinu opinbera sjeu trygð full umráð Þingvallalands og þess nágrennis sem þurfa þykir“35 Friðun samþykktárið 1928 í umræðum um friðunarfrumvarpið sem lagt var fram árið 1928 vitnaði Jónas frá Hriflu í ályktun alþingishátíðarnefndar sem hann átti sjálfur sæti í til rökstuðnings um mikilvægi þess að ríkið tæki svæðið yfir.36 í annarri grein frumvarpsins var friðunarsvæðið afmarkað og má vel sjá útlínur fyrirhugaðs þjóðgarðs á kortinu. Skóginn innan þessa svæðis átti að verja fyrir ágangi sauðfés og geita sem talið var að sæktu mjög á skóginn eða hindruðu alvarlega vöxt og viðgang hans. Oll mannvirkja- og húsagerð var bönnuð á svæðinu og næstu jörðum í kring, nema að fengnu leyfi. Samkvæmt þriðju grein frumvarpsins voru Þingvellir settir undir vernd Alþingis og gerðir að ævarandi eign íslensku þjóðarinnar. Aðrar greinar þess kváðu á um að kosið yrði í þriggja manna nefnd á fjögurra ára fresti, en hún átti að fylgjast með og taka þátt í stjórnun Þingvallaog sjá um ráðningu umsjónarmanns. Einnig voru almenn sektarákvæði. Greinargerðin endaði með þeim rökstuðningi að friðunin væri til merkis um þjóðrækni ogþjóðhollustu til velferðar landsins: „Takmark þjóðrækinna manna með friðlýsingu Þingvalla er að vernda sem best hina sögulegu helgistaði og náttúrufegurð Þingvallasveitar.“37 Það voru einkum tvö mál sem ollu deilum, annars vegar var það stærð svæðisins og hins vegar friðun villidýra, og þar með refsins, innan þess. Jón Þorláksson beitti framleiðslurökum gegn stærð svæðisins. Að hans mati var slík „fækkun bændabýla... ekki í samræmi við kröfur nútímans um fjölgun sveitabýla“iS Jón sagði sfðan að friðun skógarins væri skógræktarmál. Ennfremur taldi minnihluti allsherjarnefndar að Þingvallasveit gæti horfið úr sögunni sem sjálfstætt sveitarfélagefbúskapur á fjórum býlum legðist af, fjárheld girðingyrði dýr, sérstaklegaþar sem líklegast þyrfti að girða meðfram vegunum þar sem illmögulegt yrði að setja hlið á þá, enda voru þeir þjóðvegir. Jafnframt þyrfti að greiða skaðabætur til bændanna vegna rýrnunar á verðmæti j arða þeirra. Jón Þorláksson kom með breytingartillögu sem var í rauninni sótt beint til Þingvallanefndarinnar sem var stofnuð að hans undirlagi árið 1925. í breytingartillögu sinni gerði hann jafnframt ráð fyrir að ekki mætti reisa sumarbústaði eða nýbýli austan Ármannsfells og austan Lágafells. Ennfremur átti nefndin að fá tímabundið vald til að stjórna, eins og hún vildi, Þingvalla-, Kárastaða og Brúsastaðalandi.39 Breytingartillaga hans var felld. I umræðum um málið tók Jón Baldvinsson, þingmaður Alþýðuflokksins og einn af flytjendum frumvarpsins, það fram að honum fyndist ræman sem minnihlutinn mælti með allt of lítil, sérstaklega með tilliti til þess að fólki myndi fara fjölgandi sem ferðaðist til Þingvalla, ekki síst ef gistiaðstaðan yrði bætt. Fólk dveldi þá kannski lengur á staðnum og myndi ganga um hraunið, en ef ekki væri friðað þá yrði ferðamennskan átroðningur á bóndanum.40 Taldi hann „að það sje fullkomlega rjettlátt af þinginu að taka þann stað undir sína vernd, - gera Þingvöll að nokkurs konar þjóðgarði, þar sem landsmenn eigi frjálst að hreyfa sig umstærra svæði en gert var ráð fyrir í frumvarpi 1926.“41 Jón Baldvinsson sagði líka: það er skylda þjóðarinnar að halda þessum stað í heiðri og sjá um, að skógurinn sje ekki upprættur og vernda landið fyrir því að blása upp. En þetta fæst ekki nema með því móti, að lagður sje niður sauðfjárbúskapur á þeim jörðum, sem eru í sjálfri kvosinni í Þingvallasveit.42 Jón Baldvinsson hafði ekki trú á því að bændur myndu hætta ábúð þó sauðfjárbeit yrði bönnuð, því hann taldi að þeir gætu haft kýr og síðan margvíslegar tekjur af gistingu ferðamanna á svæðinu, sérstaklega þar sem hann sá fyrir sér að stígar eða vegir yrðu lagðir um hraunið, ekki ósvipað og í þjóðgörðum Bandaríkjanna. Þetta myndi auðvelda aðkomu fólksins. Jón sagði jafnframt að ef „slíkir vegir yrðu lagðir, sem gæti verið einskonar hringbraut, efast jeg ekki um, að fólkið mundi dreifast víðsvegar um hið friðlýsta svæði og halda minna kyrru fyrir en tíðkast nú.“43 Jónas Jónsson færði þau rök fyrir því hversu stórt hið fyrirhugaða svæði átti að vera að nauðsynlegt væri að enginn gæti komist upp með að setja upp steinhús sem spilltu útliti staðarins, enda taldi hann „að Þingvellir væru svo mikið listaverk frá náttúrunnar hendi, að tryggja yrði það með lögum, að mönnum gæti ekki, með fávisku sinni haldist uppi að spilla útliti staðarins meira en orðið er!<44 Tilgangurinn með frumvarpinu væri sá að „hraunbreiðan milli gjánna klæðist aftur samfeldum skógi, eins og í fornöld.“45 Jónas óttaðist og sagði frá því að bæði presturinn á Þingvöllum, Guðmundur Einarsson, og Jón Guðmundsson, bóndinn á Brúsastöðum, hefði komið til hugar að virkja Oxará. Óvíst er hvenær þeir sendu inn virkjunarbeiðni en í það minnsta kom fram í símskeyti frá 59
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88

x

Sagnir

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.