Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1963, Síða 83

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1963, Síða 83
VERDI, SHAKESPEARE OG „MACBETH“ þeirra, Verdi, sé þar samur við sig. Vissu- lega villir venjulegt svipmót hans ekki á sér heimildir í sumum atriðum, — til dæmis í launmorðingjakórnum, í senn óhugnan- legum og leiftrandi af kæti, sem minnir á samsvarandi myrkurkóra í mörgum öðrum óperum. Eða það er enn fínlegra í bragði, eins og í hinni stóru aríu, sem Lady Mac- beth syngur í 2. þætti og bendir til Aídu um raddfærslu og heitan og ákafan hljóm- sveitar-undirleik, — eða í enda 3. þáttar, hinum hatursfulla tvísöng, sem stendur í beinu sambandi, meira en 20 ár fram í tím- ann, við hefndarsöng þeirra Othellos og Jagos. Annars mætir manni hér, í þeim at- riðum sem vel hafa tekizt, allt annar Verdi, nýr og óvæntur, og þó auðkennilegur í veldi sínu, — sá Verdi, sem sorgarleikurinn „Macbeth" hefur einmitt innblásið til þess- arar sérkennilegu endursköpunar í tónuin. Sá, sem leitar að líkingu með tónlistinni í hinum tveimur Shakespeareóperum, Mac- beth og Othello, leitar víst til lítils, — og þó hvflir yfir báðum hinn sami hugblær af súlnagöngum, vaxkertum og tign og næm- leik í hljómburði, hugblær Shakespeares, — enda þótt munurinn á þessum tveimur sorgarleikjum: þétt myrkrið í „Macbeth" og bjart ljósið í „Othello" — skilji jafn- framt á milli þessara tveggja söngleikja Verdis, að því er tekur til tónlistarinnar. Stundum freistast maður til að spyrja: Hafa venjulegir óperugestir óþroskaðan smekk? Þegar til kemur, verða það sem sé fleiri, sem flykkjast að Farandskáldinu og Tannhauser en að Othello og Ragnarökum, og þeir óperuvinir, sem í alvöru leita hins hreina músíkdrama, eru í rauninni fáir. Eins er það efa blandið, hvort þar muni koma, að gömlu vinsældaverkin — Rigo- letto, Farandskáldið o. s. frv. — hafi orðið að rýma sæti við hlið sér fyrir Macbeth, jafnoka sínum frá tónlistarsjónarmiði og vitsmunalega miklu yfirburðaverki, enda þótt tilreiðslunni kunni að vera áfátt mið- að við ytra gengi. En eru nú ekki meiri lík- indi til þess en áður, að svo gæti farið, að gömlu óperugestirnir með sinn einstreng- ingslega smekk yrðu bráðlega leystir af hólmi og bekkina skipaði fólk, sem hefði vitsmunalegri og víðari sjónarmið. Lifum vér ekki einmitt nú þá tíma, þegar leið- beinandinn er ekki síður mikilsverð per- sóna en söngvarinn og innlifun í anda verksins ekki síður hrífandi en háa C-ið í miðjum þriðja þætti? Og þegar það t. d. hvemig hryllingsatriði hjá Shakespeare muni koma fyrir sjónir í músíkölskum bún- ingi, hlýtur að vekja sérstaka eftirvæntingu hjá hverjum frumgesti? Nei, svo langt hefur oss ekki miðað enn- þá. Vor nýtízkuöld — svo er efnishyggju hennar og hlutdýrkun fyrir að þakka — er miklu lengra á eftir tímanum en flestir gera sér ljóst. Til dæmis má nefna það hlutverk, sem hljómplötuiðnaðurinn leikur á óperu- sviðinu, þar sem stjömudýrkunin gengur úr hófi fram og áherzlan á fullkomnun í hljómgæðum og ytri glæsileik hið sama, — þetta fyrirbæri hefur öll einkenni „kulinar- ismans“, eða kröfunnar um lostæti, þótt svikið sé að næringu. Vonandi er hér þó aðeins barnasjúkdóma við að etja, — í lok þessarar aldar má ætla, að viðhorf vor gagn- vart óperunni verði orðin fordómalaus og skynsamleg, svo að þessi efadregna list- grein eignist það sæti í menningarlegri og andlegri vitund manna, sem hún ein getur skipað, á bekk með öðmm listgreinum leik- sviðsins, og fari þá áhrif hvers einstaks verks eftir þeim krafti einum, er í því sjálfu býr. En þá mun Macbeth einnig hafa náð á leiðarenda. Þorsteinn Valdimarsson íslenzkaði TÍMARIT MÁLS OC MENNINGAR 353 23
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.