Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.11.1974, Blaðsíða 111

Tímarit Máls og menningar - 01.11.1974, Blaðsíða 111
Um heimspekirit Brynjólfs Bjarnasonar punktum tímarúmsins og hið hlutverulega horf hennar. ... Reyni maður að hugsa út fyrir sjálfs sín takmörk, verður það engin raunhæf hugsun. Samt sem áður ásækir þessi hugsun alla þá, sem af dýpstu alvöru reyna að gera sér grein fyrir tilverunni. ... Hugsun, sem í rauninni verður ekki hugsuð í orðsins fullu merkingu, verður eigi að síður hugsunar- nauðsyn..... Er þetta þá nokkur hugsun, sem reynir að ná tökum á því, sem er utan þeirra tak- marka, er mannlegri hugsun eru sett? í vissum skilningi er engin hugsun og allra sízt heimspekileg hugsun möguleg, nema hún fari út fyrir takmörk sín. Vér hugsum og álykt- um á grundvelli þeirrar þekkingar, sem reynsla vor veitir oss. Þessi reynsla á rót sína að rekja til veruleika, sem er óháður oss sjálfum. Vér vitum að hann er til, það er frum- forsenda þess, að vér getum hugsað og aflað oss þekkingar. ... Samt sem áður er þessi reynsla ekki hlutveruleikinn, heldur reynsla vitundar vorrar. Þessi reynsla veitir oss þannig vitneskju um það, sem er utan takmarka vitundar vorrar, enda þótt þessi vitn- eskja sé sjálf annarrar veru en hlutveruleikinn, er hún veit. Þekking vor vísar því með nokkrum hætti æfinlega út fyrir takmörk sín. Hugtök vor um óendanleika í tíma og rúmi gera það sér í lagi. Þau eiga rót sína í endanlegri reynslu vorri, því að í henni speglast óendanleikinn og eilífðin með nokkrum hætti. Hin takmark- aða reynsla vor vísar út fyrir sjálfa sig, og sú vísun hefur sitt gildi jafnt fyrir það, að vér getum aldrei gert oss fullgilda mynd af því, sem er annarrar veru en sá efniviður, er myndin er gerð úr. Mörg hinna altækustu og sértækustu hugtaka vorra ná langt út fyrir takmörk ímyndunaraflsins. Með tilstyrk þeirra getum vér náð skilningstökum á vissum þáttum veruleikans, sem ímyndunaraflið getur ekki gert sér neina hluttæka mynd af.“ Á mörkum mannlegrar þekkingar, bls. 172-174. Þannig varpar höfundur kastljósi hugans á viðfangsefnið með slíku afli, að hið flókna og margslungna viðfangsefni verður skemmtilega ljóst. Útsýn- ið víkkar, ný skynsvæði blasa við. Röksnilligáfan kastar ljósi sínu út yfir takmörk rökskýringanna, á lítt rannsakanlega vegi sjálfsverunnar, þeirrar sjálfsveru og alveru, sem áorka einu og öðru án þess að tilveruhorfin verði rökskýrð með viðbrögðum hugsunarinnar. Hugur höfundar er bjartur og máttugur, og höfundurinn hugsar af öllu afli. Hlustar og rýnir af innstu þrá, þess vegna skynjar hann hið eilífa ljós handan allra efnistjalda. Hann nær ótrúlegum skilningstökum á lögmáli ein- ingarinnar. Því öflugra sem framlag einstaklingsins er til þess að skilja það sem skiljanlegt er, því bjartari og framsýnni verða hugboð hans um tilvist andans handan strangvísindalegra greininga. Skilningstök hugans á vissum þáttum veruleikans, sem ímyndunaraflið getur ekki gert sér hluttæka mynd af, er aðlöðunarhæfni hans að víðernum hinnar æðri skynjunar, sem aðrir kjósa að nefna gagntakandi tilfinningalega sannfæringu fyrir einingu alls sem er. En hvorttveggja er í eðli sínu huganin gegnum „skráargatið“, sýnin gegnum „nálaraugað“. En hvað sem tilfinningalegri sannfæringu líður, þá 101
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.