Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1996, Blaðsíða 118

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1996, Blaðsíða 118
afkomu manna. Vélarnar hafa aukið vegsemd þess og setja vélræna minnið í hávegu, ekki hið uppreisnargjarna og óljósa, sem gerir það að verkum að við eigum stöðugt örðugra með að blekkja okkur með því að nýtt og óvænt gerist. Aðeins það gerist sem við höfum séð fyrir og reiknað út. Reiknings- listin bregst ekki. Tilviljunin er að verða útlæg og fegurðin einsýn. Lífshamingjan er að miklu leyti fólgin í tilhneigingu okkar og hæfileika til að láta blekkjast af einhverju sem er tengt fegurð, fagurgala, fögrum orðum, fögrum manneskjum, og auðvitað af hæfileikanum að kunna að blekkja sig í von um að eitthvað nýtt gerist í draumnum um að njóta fjölbreytni lífsins. En í raun og veru reynum við að njóta eða sætta okkur við stöðugt sam- ræmdari form sem eiga að gilda jafnt fýrir alla, form sem eru og eiga að vera fá, auðlærð, auðskilin. Fyrir bragðið verða þau fljótt léttvæg í tímans rás og auðvelt að velta þeim frá völdum og fá í staðinn ný og álíka fánýt form, auðskilin og auðlærð. Ef aðgætinn maður sér hlut og segir að hann sé fagur, trúir hann því aðeins að vissu leyti. Hann trúir án þess að trúin sé óbifanleg. En úr því að fegurðarsmekknum hættir til að vera síbreytilegur, samkvæmt áðurnefndu atriði varðandi hæfileika okkar til að láta blekkjast, getum við skipt um skoðun og sagt hið gagnstæða án þess að blikna eða skammast okkar fyrir að vera glámskyggn, ef þannig liggur á okkur eða það hentar t.d. í umræðum við mann sem er á öndverðum meiði og þeim mun málsnjallari sem hann hefur minna vit. En ef við stöndum andspænis sérlega illgjörnum hártogara getur það komið okkur í koll að kunna ekki að koma fyrir sig orði þegar við fáum þetta framan í okkur: Annað sagðirðu í gær. Þú ert ósamkvæmur sjálfum þér og hefur ekkert vit á fegurð. Ég er alltaf á minni óbifanlegu skoðun. Það er ekkert að marka smekk þinn. Að mínu viti er hér ekki um slíkt að ræða. Oft og tíðum er það að hörfa með skoðun aðeins bjargráð og þörf fyrir breytingar. Ef um listamann er að ræða, kann ósamkvæmni hans í fagurfræðilegu viðhorfi eða verkum að stafa af því sem ég hef kallað skapandi ósamkvæmni. Hún er andstæð hinni letjandi. Letjandi ósamkvæmni er það þegar maður hörfar ringlaður og hefur ekkert taumhald á hugsun sinni af sálrænum ástæðum. Listamaður haldinn letjandi ósamkvæmni á ekki í sér óskapnaðinn sem þarf til þess að geta haldið á lofti silfurstjörnunni sem Nietzsche talaði um. Hjá listamanni sem er gæddur hvetjandi ósamkvæmni rís sifurstjarnan í verki, hömruð í smiðju úr myrkri óskapnaðarins og hins logandi vatns. Það að ríghalda sér í hlut og fegurð hans, það að bíta sig í skoðun, kannski hina einu sönnu, nálgast kristna trúarþörf eða það að sjá allt svart á hvítu. Þannig skoðun eða öllu heldur sálarlíf, sér annars vegar hvíta, sína eigin réttu 116 TMM 1996:3
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.