Skírnir - 01.09.1993, Qupperneq 55

SKÍRNIR PARADÍSAR MISSIR JÓNASAR HALLGRÍMSSONAR
357
ferðast", segir Jónas í kvæðinu „Sparnaður“. í Grasaferð sýnir
hann hvernig það má gerast. Samtalið er byggt upp af blönduðum
stíl; ævintýrastíll og raunsær stíll skiptast á í umræðum þeirra. I
ferðalýsingunni eru mörkin milli tveggja ólíkra frásagnaraðferða
máð út og þær gerðar jafngildar. Hugarferðin er ýmist ævintýra-
ferð á töfraskugga eða raunsæ, myndræn ferðalýsing á fulltíða
manni á göngu yfir öræfin öslandi straumþungar ár með vatns-
sletturnar upp um sig allan. Við sjáum að stíllinn ræður ekki úr-
slitum heldur eðli þess ímyndunarafls sem skapar. Rómantískt
ímyndunarafl er ekki yfirnáttúrlegt veruleikafirrt afl, heldur
skapandi afl í lífrænum tengslum við veröldina - innan ferðasög-
unnar má raunar bera saman lýsinguna á ferðalagi Guðs og Ad-
ams í Paradísar missi, er þeir „líða yfir grund og geym“ sem er
yfirnáttúrulegt fyrirbæri, og ferðina á skugganum sem verður
hluti af náttúrulegum veruleika. Hið rómantíska ímyndunarafl
skapar jafnvel tímann líka því að samtal þeirra um framtíðina
breytir um leið formi sögunnar. Framtíðin dettur inn í nútíð sög-
unnar og nú er ekki lengur nægilegt að greina hin mismunandi
svið sögunnar, heldur og milli nútíðar og framtíðar sem gerast
samtímis. Þannig getur höfundurinn leitt til enda alla þræði sög-
unnar svo úr verður bæði ævisaga einstaks manns og allegórísk
túlkun á trúarlífi hins almenna, fulltíða einstaklings. Hin alle-
górísku tímaskeið sögunnar verða þá þrjú og fylgja æviskeiðum
mannsins: uppgangan í Paradís (bernskan), Paradís fyrir synda-
fallið (æskan) og Paradís eftir syndafallið (fullorðinsárin).31
En nú hefur syndafallið breytt eðli tilverunnar: við tekur
dauðleg tilvera. Því má einnig skilja grjóthrunið sem tákn fyrir
31 Þessi uppbygging endurspeglast í greinaskilum í fyrstu prentun Grasaferðar í
Fjölni. Oll frásögnin eftir að sjálf fjallgangan hefst er ekki nema þrjár efnis-
greinar og greinaskilin afmarka ferilinn um hið táknræna landslag. (Greinaskil
sem afmarka kvæðin eru annars eðlis og eru hér undanskilin.) Eiginhandarrit
höfundar er ekki til en þessi samsvörun við hugmyndaheim sögunnar gefur
tilefni til að álykta að frágangur hennar í Fjölni sé upprunalegur. Greinaskil
sögunnar eru samofin hugmyndafræði hennar og hugsun og ættu því að hald-
ast í útgáfum, svo og punktalínan í lokin.