Skírnir - 01.09.1993, Side 190

492
SIGURJÓN BALDUR HAFSTEINSSON
SKÍRNIR
hugtaksins.16 Fyrra vandamálið snýst um þá spurningu hvenær
„samhengið" felur í sér alla þá þætti sem áhrif höfðu á það sem
verið er að skýra. Hvorki sjónvarp né munnlegar frásagnir geta
gert einföldustu atburðum „full“ skil. Aftur á móti er hægt að
gera atburðum „fullnægjandi" skil í tilteknu samhengi, allt eftir
því hvaða afstaða er tekin. A hinn bóginn eru alltaf til staðar önn-
ur sjónarhorn sem riðla fyrri samtengingum og búa til nýjar.
Hugtakið „samhengi“, í þeim skilningi sem Postman og Sigurður
leggja í það, gerir ráð fyrir að með því að rekja tildrög atburða,
atburðinn sjálfan og síðan afleiðingarnar, þá sé atburðurinn
höndlaður eins og hann gerðist. Það er hins vegar ekki gert ráð
fyrir að lagt sé mat á atburðinn og að atburðurinn sem lýst er sé í
víxlverkandi sambandi við samtímann móti hugmyndirnar um
fortíðina.17 Síðara vandamálið varðandi hugtakið „samhengi"
snýst um þetta atriði og má segja að hér sé einnig um tvíþætt
vandamál að ræða. Annars vegar höfum við takmarkaða sýn yfir
þá atburði sem við erum að fjalla um hverju sinni. Málsatvik
verður því að vega á grundvelli gildismats okkar. Hins vegar felur
umfjöllun um atburð það óhjákvæmilega í sér að hún einfaldar
orsakir hans og aðstæður. Þetta gildir jafnt um fréttaflutning í
sjónvarpi og munnlegar frásagnir á stjórnmálafundum fyrir daga
sjónvarpsins.
IV
Áður er þess getið að ekki er með öllu ljóst hverju Postman vill
kenna um þær hamfarir sem hann telur óumflýjanlegar. Á stundum
má skilja hann svo að sökin sé tækninnar; ritsímans, ljósmyndar-
innar og loks sjónvarpsins. Slík tæknihyggja stenst vitaskuld enga
16 Sjá umfjöllun um samhengi í þessum skilningi í grein Richards Bauman og
Charles L. Briggs, „Poetics and performance as critical perspectives on langu-
age and social life“ í Annual Review of Anthropology, 19 (1990), 59-88.
17 Sjá umræðu um þetta úr íslenskum veruleika hjá Katrínu A. Lund, History
and Myth in Contemporary Iceland (M.A.-ritgerð, Manchester University
1992).