Skírnir - 01.09.1993, Blaðsíða 211

SKÍRNIR
ÍSLENDINGAR OG NASISMINN
513
Björnsson, forseti fslands, vildi ekki ræða nasíska fortíð sonar síns þegar
hann kom heim úr dönsku fangelsi eftir stríð og lét hann heita sér því að
greina ekki opinberlega frá störfum sínum í þágu nasista. Orsök þess að
Björn lét endurminningar sínar ganga út á prent fjörutíu árum eftir
heimkomuna var sú að hann taldi þá Illuga og Hrafn afflytja sögu sína í
bókinni Islenskir nasistar. Því verður þó tasplega haldið fram að Björn
varpi skýru ljósi á eigin feril í þjónustu Þriðja ríkisins. Skrásetjari sög-
unnar gengur heldur ekki hart að honum. Björn ræður frásögninni sjálf-
ur og túlkun atburðarásarinnar verður einatt harla ótrúverðug.
Björn hafði búið í Hamborg meginhluta fjórða áratugarins og fengist
þar við ýmis störf er vörðuðu verslun og samgöngur milli íslands og
Þýskalands. Hann hafði kynnt sér kenningar nasista vandlega snemma á
áratugnum og kveðst meðal annars hafa lesið Mein Kampf. Aftur á móti
segist hann hafa verið „lítið hrifinn af mestu öfgunum í nasismanum,
sem helst komu fram í blaðinu Der Sturmer, sem Julius Streicher
ritstýrði". Sömuleiðis segir hann að sér hafi blöskrað „allur þessi áróður
gegn gyðingum og hvernig skrifað var um þá eins og úrhrök“ (bls. 79).
Engu að síður viðurkennir hann að margt í nasismanum hafi höfðað til
sín. Fyrir honum - eins og milljónum Þjóðverja - var Hitler leiðtogi sem
hafði gefið Þjóðverjum nýja von eftir vonbrigði með „vanhæfa leiðtoga"
W eimarlýðveldisins.
Þrátt fyrir þetta gekk Björn ekki til liðs við nasista fyrr en eftir innrás
Þjóðverja í Sovétríkin árið 1941, þ.e. eftir að útrýmingarherferðin á
hendur gyðingum var hafin. Opinber afstaða Þriðja ríkisins til gyðinga
eftir „krystalnóttina" fór ekki á milli mála. Þótt Björn haldi því fram að
honum hafi blöskrað áróðurinn gegn gyðingum kom þýsk stjórnarstefna
í málum þeirra ekki í veg fyrir að hann ritaði þýska hernum,
„Wehrmacht", og byði sig fram til herþjónustu á austurvígstöðvunum.
Það kemur jafnframt fram í bókinni að honum var kunnugt um fanga-
búðir nasista og að stríðsfangar væru notaðir í erfiðisvinnu, þótt hann
segist ekki hafa gert sér fulla grein fyrir ástandinu í búðunum. Hann
kveðst hafa tekið það fram í bréfi sínu til hersins
að ég vildi ekki gera neitt sem skaðað gæti hagsmuni íslands. Ég
kvaðst ekki vilja berjast gegn Vesturveldunum og helst ekki hafa
neitt með Danmörku að gera. Mér hefði aldrei komið til hugar að
gerast sjálfboðaliði til að berjast gegn Englandi eða Vesturveldunum.
Eg vildi bara berjast gegn kommúnismanum. (bls. 96)
Hér er komin skýring ríkisstjórasonarins á ákvörðun sinni að ganga í
þjónustu nasista: Hann vildi leggja sitt að mörkum til þess að berjast
gegn viðgangi kommúnismans í Evrópu.
Björn dregur ekki dul á að þessi ákvörðun hans hafi verið tekin að
vel athuguðu máli. Á hinn bóginn ber hann því við að hann hafi gert sér