Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.1993, Síða 88

Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.01.1993, Síða 88
Bjöm Magnússon verkar. Það er nefnilega fjarri því, að byrjunin, frumkvæðið, sé hjá manninum. Það er guðlegi krafturinn, sem laðar, eins og óskynjanleg orka, og að nokkru leyti íbúandi í manninum sjálfum, og kallar fram iðrunina. Það er þessi sannleikur, sem felst í hinni gömlu kenningu um réttlætingu af náðinni einni saman (gratia sola). Þennan þátt í afstöðu Guðs til mannsins munum vér nú taka til athugunar. b) Náð í guðspjöllunum er ekki talað um náð Guðs með beinum orðum nema á örfáum stöðum (Lk. 2,40,52; 1,30; 4,22. Jóh. 1,14.16,17). En hugmyndin um hinn náðuga Guð er þar engu að síður, ekki síst í boðskap Jesú um himneska föðurinn, sem lætur sól sína renna upp yfir vonda og góða og rigna yfir réttláta og rangláta. Allar gjafir hans til mannanna eru af óverðskulduðum kærleika. í bréfunum er aftur á móti víða talað um náð Guðs, sérstaklega hjá Páli, og má segja, að náðin sé grunntónninn í allri kenningu hans um Guð. Fyrir náð er hann það sem hann er, og náð hans er honum nægileg (I. Kor. 15,10. Gal. 1,15; 2,9. II. Kor. 12,9). Það er náðin, sem kemur í staðinn fyrir lögmálið til réttlætingar manninum (Ró. 6,14; 11,6). Og náðin veitir einnig sérstakar gjafir, náðargjafir, sem hinum trúuðu hlotnast fyrir kraft andans (I. Kor. 12). Fyrir Páli táknar náðin hina frjálsu, óverðskulduðu elsku Guðs, sem veitir gjafir sínar, og þá sérstaklega gjöf réttlætingarinnar, án þess mennirnir eigi kröfu til þess, af einskærri gæsku. Þetta er sú merking, sem orðið hefur yfirleitt í Nýja testamentinu. En síðar létu menn sér ekki nægja þá einföldu skýringu. Það er þó ekki fyrr en í vestur-kristninni, að náðin verður mönnum sérstakt um- hugsunarefni. Tertullianus verður þar einna fyrstur, og leggur grund- völlinn að þeirri kenningu um náðina, sem síðar var ríkjandi lítið breytt. Hann leit á náðina sem innblástur (inspiratio) sérstakrar orku, sem næstum tók á sig efnislegt form í kenningu hans (vis divinae gratiae, náðar „substantia”). Þessi orka var síðan búandi í manninum, og varnaði honum frá að syndga (donum perseverantiae). Ágústínus hélt kenningu hans áfram, og hélt því fram, að náðin veitti ekki aðeins kraft til að gera hið góða, heldur einnig að vilja það. Hún væri ómótstæðilegt afl, sem Guð beitti til að framkvæma vilja sinn er hann fyrirhugaði suma til frelsunar, en annars væri mannkynið „massa perditionis”. En þessi kenning lenti í mótsögn við kenningu kirkjunnar um verðleika góðra verka, og voru gerðar margar tilraunir til að eyða því ósamræmi, með því að gera vilja mannsins að nokkru gildandi. Pelagius gekk þar lengst, er hann kenndi algjört frjálsræði viljans. Sú kenning gat ekki haldið velli, en Semipelagianisminn, sem hélt fram samstarfi náðar Guðs og vilja mannsins, varð lífsseigari, enda þótt hann fengi ekki fulla viðurkenningu kirkjunnar. Það er fyrst með siðbótinni, að nokkuð nálgast aftur hið upprunalega náðarhugtak Nýja testamentisins. Melanchton féll í Loci sínum frá 1521 alveg ffá kenningunni um náðina sem utanaðkomandi kraft, en leit á hana 86
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188

x

Ritröð Guðfræðistofnunar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritröð Guðfræðistofnunar
https://timarit.is/publication/1152

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.