Andvari

Volume

Andvari - 01.01.1983, Page 37

Andvari - 01.01.1983, Page 37
ANDVARI UM VARÐVEIZLU IIINS FORNA MENNINGARARFS 35 sem þau eru borin saman við íslenzk rit forn eða ný, eða þau eru borin saman við samtíða rit samkynja tegundar annars staðar.“ Eg mun nú í Ijósi þessara grundvallaratriða, sem ekki varð hjá komizt að rekja hér, reyna að lýsa í örfáum höfuðdráttum, hversu hinn forni menningar- arfur miðalda, sem Islendingar áttu svo drjúgan þátt í að skapa og varðveita, lifði áfram með þjóðinni, ýmist leynt eða ljóst. Þegar frændur vorir á Norðurlöndum tóku á 16. öld að hyggja að fortíð sinni og gerðu sér grein fyrir, hvern auð heimilda var að sækja í hinar fornu bókmenntir, hlutu íslendingar að vekjast upp til að miðla þeim úr þessum sjóði, þar sem þeir einir að kalla höfðu fullt vald á hinni fornu tungu. Um andlegt atgervi íslendinga á 16. öld nægir að nefna í fyrsta lagi biskup- inn og skáldið Jón Arason og það framtak hans að fá til íslands prentsmiðju um 1530, þótt þungur skriður kæmist ekki á prentverkið fyrr en með tilkomu Guðbrands biskups Þorlákssonar, er hóf 1575 hina miklu bókaútgáfu sína. Nýja testamentið hafði komið út í Hróarskeldu 1540 í íslenzkri þýðingu Odds Gottskálkssonar, en Guðbrandur prentaði biblíuna alla á íslenzku á Hólum, og kom hún út 1584. Hér fór sem í upphafi ritaldar á íslandi um 1100, að íslenzkan varð öðrum tungum efri, og málið á biblíunni og ýmsum öðrum guðsorðaritum þess tíma sýnir, á hve gömlum merg ritmálið stóð. Vegna einokunar kirkjunnar á prentverkinu leið á löngu, unz tekið var að prenta íslenzk fornrit á íslandi. Svíar og Danir urðu þar fyrri að bragði, Svíar með útgáfu Vereliusar á Gautrekssögu og Hrólfs sögu Gautrekssonar í Upp- sölum 1664, er var fyrsti sögutexti, prentaður á frummálinu, og Danir með út- gáfu Resens á Snorra-Eddu 1665. Sr. Magnús Ólafsson í Laufási hafði búið texta hennar til prentunar, og hefur þessi útgáfa síðan gengið undir nafninu Laufás-Edda. Brynjólfur Sveinsson biskup í Skálholti hugðist beita sér fyrir prentun forn- sagna á íslandi. Rök hans voru þau, að fornsagnahandrit væru fá, sum þeirra illa farin og þeim því hætt, auk þess sem þessar bókmenntir væru svo merki- legar, að maklegt væri, að þær yrðu sem víðast kunnar og ykju þannig hróður þeirrar þjóðar, er þær hefði ritað. Tillögur Brynjólfs fengu ekki hljómgrunn, og ýtti það undir, að hann sendi úr landi fyrir áeggjan konungs slík höfuðhandrit sem Konungsbók Eddukvæða og Flateyjarbók. Brottflutningur handrita af íslandi til Svíþjóðar og Danmerkur jókst nú hröðum skrefum, og því merkilegra var það framtak Þórðar biskups Þorláks- sonar í Skálholti að fela Einari Eyjólfssyni að leita eftir pappírshandritum nokkurra fornrita og búa þau til prentunar. Þannig voru prentuð á einu ári, 1688, í Skálholti slík rit sem íslendingabók (Schedae) Ara fróða, Kristni saga og Landnámabók, ennfremur Grænlands saga Arngríms lærða, er Einar Eyjólfs- son hafði þýtt úr latínu. Þá var loks Ólafs saga Tryggvasonar prentuð í Skál-
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116

x

Andvari

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Andvari
https://timarit.is/publication/346

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.