Morgunblaðið - 23.05.1987, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 23.05.1987, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 23. MAÍ 1987 MURRISTUR Myndlist Bragi Ásgeirsson Steinsteypan er kalt og frá- hrindandi byggingarefni og í eðli sínu mannfjandsamleg. Glöggur og framsýnn vísinda- maður reiknaði þannig út, hvenær mannininum með jöfnu og hnit- miðuðu áframhaldi myndi takast að malbika alla jarðarkúluna, "— heila yfirborðið! Það kom í ljós, að við verðum að bíða enn um stund og náum því ekki á þessari öld, en það hlýt- ur að koma að því fyrr eða síðar, sé tekið mið af stórhug og fram- kvæmdavilja hvíta mannsins, — því að þetta er undir lið framfara og framþróunar! Það er þannig nokkur varnagli á hugtakinu og t.d. ekki allt áun- nið við það að komast fljótar á milli staða. Mönnum vinnst þá t.d. minni tími til að uppgötva fegurðina á leiðinni og eiga erfið- ara með að koma hughrifunum Níels Hafstein Svartir og ir hestar gyiit í hálfum Kjarvalssal Kjarvals- staða, á móti ívari Valgarðssyni, »ýnir myndlistarmaðurinn og spekingurinn Níels Hafstein nokkur skúlptúr- og veggverk. Þetta er hugmyndafræðileg innsetning (installation) og ber öll sýningin nafngiftina „Svartir og gylltir hestar". Niels Hafstein er út og í gegn hugmyndafræðilegur listamaður og hefur sem slíkur komið ýmis- legt við sögu á íslenzkum mynd- listarvettvangi. Hið hugmyndafræðilega er Níelsi háleit hugsjón, sem hann hefur helgað líf sitt, og fyrir hon- um mun það eitt teljast gild list, að það hafi markvissa hugsun að baki. Hugsunin er hér mikilvæg- ari sýnilegri útkomu og áþreifan- legri hugmynd. Og fyrir slíka er það eitt jafnvel fullgild list að hugsa þvert í gegnum jörðina. Þemað á sýningunni er hesturinn og flugið, og fylgir listamaðurinn sýningunni úr hlaði með sögu af stríðsfáki Alexanders mikla, sem hann fléttar persónulegu minni úr bernsku, að mér skilst. Það er mikil einlægni og alvara, sem að baki athafna Níelsar Hafstein býr, og víst getur það verið góður og gildur leikur að tengja ýmsa hluti, er menn búa til, margvísleg- um sögum úr fortíðinni og ekki sakar þá að yfir þeim sé söguleg- ur ljómi og að skáldfákurinn Pegasus sé með í leiknum. Hins vegar eykur það ekki á formgildi myndlistarverkanna, a.m.k. ekki áþreifanlega formgild- ið, hvað sem því huglæga líður. En eins og kemur fram hjá Ivari félaga hans verður innsetningin frekar bragðdauf fyrir augað á þessum stað. Hér hefði hnitmiðuð lýsing þurft að koma til, sem hefði lyft undir stemninguna. Hér er allt svo slétt og fellt og ýtir ekki undir hugarflug og drauma nema þá ritsmíðin á ein- blöðungnum. til skila. Menn þurfa að hafa tíma til að hugsa og rými til að geta fundið til, slíkt verður ekki mögu- legt í framtíðarheimi steinsteyp- unnar og með tilbúnu súrefni. Mætti þá frekar biðja um gró- mögn náttúrunnar og sem allra mest af eðliiegum skít. Eitt er víst og það er, að hlut- verk skapandi listamanna er m.a. að gera okkur lifandi mönnum kleift að lifa og hrærast í ójarð- neskum efnum, a.m.k. svo lengi sem við erum ekki úr steinsteypu sjálfír. Þetta hefur mönnum lengi ver- ið ljóst, og þess vegna hefur heimurinn eignast stórkostleg listaverk í aldanna rás, sem eru í kjarna sínum ekkert annað en viðleitni mannsins til að lifa af og varðveita uppruna sinn — tengsl sín við móður náttúru. Þessari lífrænu skreytiþörf hefur verið veitt útrás í margri mynd innan húss og utan, svo sem sér stað í hofí og hörg, minnismerkj- um ýmiss konar og utan á hýbýlum einstakra listelskra manna. Ein af aðferðunum til að lífga upp á hlaðinn, tölhöggvinn steininn og síðar steinsteypuna nefnist múrrista eða „sgraffito", eins og aðferðin nefhist á fag- máli. Fyrstú minjar múrristunnar eru frá 13. öld, en handiðnaðar- menn hafa líkast þekkt þessa aðferð mun fyrr og trúlega allt frá því farið var að nota stein sem byggingarefni. Einkum þegar til- höggvinn steinn kom í stað náttúrugrjóts og skyndilega blöstu við auðir og berir veggir. Það hefur lítið verið unnið í þess- ari tækni á íslandi, fyrr en Gunnsteinn Gíslason tók að helga henni alla krafta sína í upp- hafi þessa áratugar. Arangurinn sáum við fyrst á sýningu að Kjarvalsstöðum 1982, og listamaðurinn er enn á ferð með sýningu á sama stað, nánar tiltekið vestri gangi menningar- setursins. Hér hefur sjálfsagt verið upp- runaleg þörf að baki, því að við Islendingar erum óskemmtilega gjarnir til að gleyma þessum mik- ilvæga þætti húsagerðarlistar, sem þó er jafngamall listgrein- inni. Þörfin er fyrir hendi, en kemur í flestum tilvikum fram í misþyrmingu húsveggja frekar en að vera í tignarlegu samræmi við þá og auðga viðkomandi bygg- ingu. Því var löngu kominn tími til, að hér væri tekið til hendi og ein- ungis þannig séð er viðleitni Gunnsteins Gíslasonar mikils virði. Gunnsteinn vinnur á nokkuð þröngu og einhæfu sviði og víst óskar maður þess iðulega, að meiri kraftur væri í verkum hans, en kannski er það vegna þess, að listamaðurinn telur ekki markað fyrir slíkt enn sem komið er. Hér eru möguleikarnir miklir og þá ekki einungis í því skreyti- kennda heldur einnig í litbrigðum og áferð, en hér virðist mér Gunn- steinn halda full mikið aftur af sér. Hins vegar hefur hann hannað stálramma sem viðbót við tækn- ina, sem er ekki heppilegasta lausnin, vilji listamaðurinn færa út kvíarnar á upprunalegu tækni- sviði. Til þess getur hann unnið svo niiklu betur úr efniviðnum en honum hefur ennþá tekist og hann hefur þó handa á milli og því í næsta sjónmáli. Hér er að líta langt yfir skammt, þó leikurinn geti á stundum verið í hæsta máta áhugaverður. Og þannig séð er maður alveg sáttur við myndir eins og „Orðan" (10), „Aðfór" (15), en þó fremur öllu „Gegpum loftmúrinn „II" (127) Byggiiigarfræðileg sértekning Veflistin hefur tekið á sig margar myndir á undanförnum árum, farið langt út fyrir hinn tvívíða flöt og á stundum hefur gerandinn verið mest upptekinn af rúmtakinu. Þannig hefur listgreinin nálg- ast það að vera hrein skúlptúr á stundum ásamt rannsóknum á formfræðilegum möguleikum og áferð ýmissa ólíkra efna. Margt ágætt hefur komið út úr þessari uppstokkun hugtaks- ins, þótt á köflum þætti full langt gengið og of langt vikið af braut hreins vefnaðar. Á allra síðustu árum hefur IVAR VALGARÐSSON í hálfum Kjarvalssal Kjarvals- staða sýnir myndlistarmaðurinn Ivar Valgarðsson nokkur skúlp- túr: og veggverk. Ýmislegt hefur sést til Ivars á hinum ýmsu sýningum undanfar- in ár og er ljoát, að hann er af hugmyndafræðilegu kynslóðinni öðru fremur, þótt á stundum bregði hann pentskúfinum fyrir sig. Blöndu af þessu sáum við á sýningunni „íslenzk abstraktlist" að Kjarvalsstöðum fyrr á árinu, og var það stóra myndverk tákn- rænt fyrir vinnubrögð hans hér áður fyrr. Sennilega er Ivar þó öðru frem- ur myndhöggvari í orðsins fyllstu merkingu, enda verða þær ein- földu myndir, sem hann vinnur í skúlptúrlistinni, manni einkum minnisstæð af athöfnum hans á myndlistarsviði. Hin einföldu skúlptúrverk á sýningunni að Kjarvalsstöðum staðfesta og þessa tilgátu, en öðru máli gegnir, að þau njóta sín þar engan veginn. Myndverkin eru sett upp sem innsetning eða „Ilstallation" eins og það nefnist á fínu máli, en komast alls ekki til skila á hinu freka gólfi hússins. Á ég hér við, að parkettgólfið taki til sín og veiki um leið áhrif frá skúlptúrun- um, — og þá virka og myndverkin á veggjunum hálf kraftlítil, svo sem þeim er fyrir komið. Einfaldar og klárar höggmynd- ir eins og þær, sem Ivar sýnir, kalla á rétta staðsetningu og sérs- takt umhverfi, og því er innsetn- ings-hugmyndin hárrétt, en kemst einfaldlega ekki til skila í hinu vandnotaða húsnæði Kjarvals- staða. Sýning sem þessi kemur hinum almenna áhorfanda mjög á óvart, og því er það misráðið að fylgja henni ekki úr hlaði með einhvers konar kynningu í sýningunni. Slíku er ekki til að dreifa, og þannig séð er sýningin einungis skiljanleg harðsoðnustu fræði- mönnum og þeim því vafalítið mikill hvalreki og veisla. En það er víst til fleira fólk og það er hálf slakt, að ekki sé fastar að orði kveðið, að gleyma því með öllu. Því verður með engu móti mælt, að Ivar Valgarðsson er með okkar hæfileikameiri listamönn- um af sinni kynslóð, en það kemst einfaldlega ekki til skila á þessari sýningu. En það kemur dagur eftir dag- inn í dag. mátt kenna afturhvarfs í þessu málum og þannig hefur endurnýj- aður sígildur vefnaður vakið einna mestu athyglina á stórum vefjar- listarsýningum í útlandinu. Nákvæmlega á sama hátt hefur og gerst með leirlistina og fleiri hliðargreinar myndlistarinnar og má hér nefna dönsku listakonuna Alev Siesbye, sem náð hefur al- þjóðlegri frægð fyrir einfalda en stðrbrotna keramik sína. Þessi. ánægjulega þróun, sem byggðist öðru fremur á því að halda fram sérskennum listíða- greina og að dýpka tjákraft þeirra með virkjun einfaldleikans, hefur og einnig náð til íslands. Þessa hefur m.a. séð stað í einföldum vefmyndum Ingibjargar Styr- gerðar Haraldsdóttur, sem til mánaðamóta sýnir tug nýlegra verka í eystri gangi Kjarvalsstaða. Ingibjörg er ekkert að flýta sér, því að hún á langt og strangt nám að baki og margra ára sjálf- stæða vinnu við vefstólinn, áður en hún kveður sér hljóðs með sinni fyrstu og látlausu sýningu. Eigin- leikar, sem eru alltof sjaldgæfír nú á tímum, en eru þó einmitt vænlegir til drjúgrar uppskeru. Menn koma líka ekki að tómum kofunum hjá þessari listakonu, því að veftæknina hefur hún full- komlega á valdi sínu. Lit stillir hún í hóf, og þannig er uppistaðan mildir, bláir og gráir tónar, og í heillegri myndbyggingunni geng- ur hún út frá frumformunum. Formræn vinnubrögð hennar geta sterklega minnt á ameríska myndlistarmanninn Frank Stella og ýmsa félaga hans í „Hard Edge'Miststefnunni. Þetta eru ef til vill nauðsynleg- ar lánsfjaðrir enn sem komið er, en svo mikið er af upplifuðum hughrifum listakonunnar Ingi- bjargar Styrgerðar í þessu verkum, að hún ætti að hafa alla burði til að þróa hér sinn eigin stíl. Að öllu samanlögðu er hér á ferð heilleg og hrifmikil frumraun, sem listakonunni er mikill sómi að. Ingibjörg Styrgerður Haraldsdóttir
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.