Morgunblaðið - 19.12.1991, Blaðsíða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. DESEMBER 1991
Góöir greiösluskilmálar:
5% staBgreiBsluafsláttur
og 5% a& auki séu keypt
2 stór tæki samtímis
(magnafsláttur). VISA og
EURO raBgreiBslur til allt
aB 18 mánaBa, án
útborgunar.
>FQnix
Hátúni 6a • Sími 91-24420
199 Itr. kælir • 63 Itr.
frystir • Hæö: 146.5
cm • Breidd: 55 cm •
Dýpt: 60,1 cm
(Verö áöur kr. 61.980)
NÚ AÐEINS
FYRSTIR
MEÐ
FALT
MYNDBANDSTÆKI
TVÆR SPÓLUR í EINU TVÖFALT EFNI
Þú getur tekið upp á aðra,
meðan þú horfir á hina.
TVÆR STÖÐVAR
Þú getur tekið upp af tveim
sjónvarpsstöðvum, á sitthvora
spóluna, á sama tíma.
TVÖFÖLD UPPTAKA
Þú getur tekið tvær upptökur af
sama efninu, á sama tíma.
(*Sjá aðvörun)
Þú getur fjölfaldað efni af einni
spólu yfir á aðra. (*Sjá aðvörun).
TVÆR STÆRÐIR AF SPÓLUM
Þú getur auðveldlega flutt efni af
upptökumyndavél á venjulega
VHS spólu.
TVÆR SÝNINGAR
Þú getur sýnt tvær myndir, í
sitthvoru sjónvarpstækinu.
*AÐVÖRUN: Lög um höfundarrétt kveða á um að ólöglegt sé að afrita
eða fjölfalda lögverndað efni, án heimildar rétthafa. Brot á þessum
lögum getur varðað sektum eða varðhaldi.
TVÖFALDUR TÍMI (L.P.)
Þú getur tvöfaldað tímann á
hverri spólu, þ.e. 240 mínútna
spóla endist í átta tíma, 180
mínútna spóla endist í sex tíma
o.sv.frv.
FJARSTÝRING
Þú getur séð um alla stjórnun á
myndbandsstækinu með
fjarstýringunni.
UPPTÖKUMINNI
Þú getur stillt á átta mismunandi
upptökutíma á ýmsum stöðvum,
allt upp í heilan mánuð fram í
tímann.
ÁFRAMHALDANDI
AFSPIL/UPPTAKA
Þú getur afspilað eða tekið upp
á tvær spólur, þannig að ein
haldi áfram eftir að hin er búin.
Með því að nota tvær 240 mín.
spólur og L.P. átt þú kost á
sextán tíma stanslausri notkun.
ENDALAUST
AFSPIL/UPPTAKA
Þú getur afspilað/tekið upp
endalaust, þannig að þegar
spóla 1 er búin tekur spóla 2
við, en spóla 1 vlndur til baka
og tekur við þegar spóla 2 er
búin o.sv.frv.
TAKMARKAÐ MAGN. - VERÐ AÐEINS KR. 69.600 STGR.
(Æft Suðurlandsbraut 32
*** M HF. 108, Rvík,s. 91-30200
UNDlR YFIRBORÐINU
Bækur______________
Pétur Pétursson
Nanna Rögnvaldardóttir: Heiðar,
eins og hann er. Iðunn 1991,250
bls.
Eg er einn af þeim sem finnst
allt of mikið gefið út af ævisögum
á íslandi. Hér er á ferðinni ævisaga
manns sem ekki er hálffimmtugur.
Það var því með nokkurri gagnrýni
í huga að ég opnaði þessa bók. En
eftir því sem á lesturinn leið sann-
færðist ég þó um að þessi bók á
rétt á sér — bæði með skírskotun
til höfundarins sem lent hefur í
ýmsu og hefur því frá mörgu að
segja — og með skírskotun til allra
þeirra sem hafa komist í kynni við
sögumanninn eða haft áhuga á
honum og störfum hans.
Heiðar Jónsson er alls ekki venju-
legur maður. I meira en tvo áratugi
hefur hann fengist við að ráðleggja
fögrum konúm, kenna þeim að
farða sig og snyrta, kennt þeim að
klæða sig og ganga rétt. Upphaf-
lega vann hann mest með sýningar-
stúlkum og væntanlegum fegurðar-
drottningum, en seinni ár hefur
hann fengist við ráðgjöf á breiðari ,
grundvelli — reyndar bæði fýrir
karla og konur, varðandi útlit,
framkomu og annað sem tengist
mannasiðum almennt. Sjálfur hefur
Heiðar sérstakan persónuleika og
áberandi framkomu sem hefði getað
fleytt honum uþp á stjörnuhiminn
tískuheims eða kvikmynda. En eins
og kemur svo berlega fram í bók-
inni þá valdi hann — og það val
var vel hugsað og ekki virðist hann
í neinu sjá eftir því — að vera
þriggja barna faðir í blokkaríbúð í
Breiðholti. Það er sannfærandi
vegna þes að Heiðari virðist alls
ekki eiginlegt að láta aðra hindra
sig í því að gera það sem hann vill
gera og vera í því gervi sem hann
vill vera. Hann er næstum undrandi
á því að aðrir skuli vilja hafa hann
öðruvísi. Sennilega hefur hann ver-
Heiðar Jónsson
ið einþykkur og þver sem ungur en
þessi eiginleiki hefur breyst í það
sem við gætum á nútíma alþýðu-
máli kallað karakter þegar aldurinn
fór að færast yfir hann. í stað þess
að'leika Drakúla I., Drakúla II.,
Drakúla III. og svo framvegis (bls.
84), hefur Heiðar puðað við það sem
hann kallar útlitstengd störf og með
aðstoð fjölmiðla orðið einskonar
þjóðsagnapersóna sem höfðar nú
til æ fleiri en fyrir svo sem fimmtán
til tuttugu árum.
Frásögn Heiðars er lipur og vel
fram sett. Hann kynnir lesandann
vel og rækilega fyrir Ijölbreyttu
skylduliði sínu og aðstandendum.
Greinilegt er hve fólkið sem stendur
honum nærri er honum mikils virði.
Mannlýsingarnar eru oft hnitmiðað-
ar og ekki lausar við glettni en aldr-
ei meiðandi. Þessi bók er ekki upp-
gjör manns sem hefur komist milli
tannanna á fólki sem spann um
hann ærumeiðandi sögur. Ef svo
hefði verið hefði hann eflaust borg-
að fyrir sig í þessari bók, en það
gerir hann ekki.
Það er augljóst að konur gegna
aðalhlutverkunum í lífi Heiðars. Ég
held að hér sé um að ræða fjórar
konur. Það er í fyrsta lagi móðir
hans, umkomulaus og ráðvillt
stúlka sem dó 24 ára og sem gat
ekkert gefið honum — nema það
að gefa hann frá sér. Heiðar lýsir
þessari konu og hannsögu hennar
í stuttu máli og þar vottar ekki
fyrir glettni eða gamansemi. E.t.v.
er Heiðar alltaf að leita að þessari
konu, reyna að gera eitthvað fyrir
hana og sýna sig fyrir augliti henn-
ar. Önnur konan í lífi hans er án
efa prófastsfrúin á Staðarstað sem
tók hann í fóstur, kornabarnið, eft-
ir að hafa misst dreng. Hún lét allt
eftir honum og færði honum meira
að segja fimm sígarettur á dag
þegar hann var ekki nema 11 ára
vegna þess að hún sá fram á að
ekki væri hægt að venja hann af
tóbaksnautninni. Sígarettureyking-
ar lærði hann af eldri krökkum sem
fóstri hans hafði í skóla á prestsetr-
inu. Undir verndarhendi þessarar
konu komst Heiðar upp með margt
sem öðrum hefði ekki dottið í hug.
Ég held að það sé þess vegna sem
honum hefur, jafnvel sem fullorðn-
um manni, ekki dottið í hug annað
en honum væri leyfilegt að vera
eins og hann er og klæða sig og
koma fram eins og hann sjálfur
vill hvað sem hver segir.
Þriðja konan í lífi Heiðars var
fóstursystir hans flugfreyjan, há-
skólaneminn, heimskonan og glæsi-
konan Ragnheiður, en þau virðast
hafa verið mjög náin og hún færði
honum fréttir utan úr hinum glæsta
stóra heimi tískusýninga og kvik-
mynda og kynti undir áhuga hans
á þessum málum. Það er augljóst
af frásögn hans að hann hefur litið
mjög mikið upp til þessarar systur
sinnar. Fjórða konan í Iífi Heiðars
er án efa eiginkona hans, Bjarkey.
En þó svo að þau hafi kynnst og
Hvers vegna ég?
Bókmenntir
Sigrún Klara Hannesdóttir
Kolbrún Aðalsteinsdóttlr: Dag-
bók: Hvers vegna ég? Orn og
Örlygur, 1991.
Við erum leidd inn í heim stúlk-
unnar Kötu sem lýsir því yfir í bók-
arbytjun að hún sé löt, ljót og
óánægð með tilveruna. Ekki eru þó
skýringar gefnar á því hvers vegna
fræg sýningarstúlka hefur þessa
skoðun á sjálfri sér, nema óljós til-
vísun í eitthvað hræðilegt úr fortíð-
inni.
Fjórum árum síðar hefst sagan
á ný og nú kemur Kata heim til
íslands til að vera við jarðarför
ömmu sinnar. Hún hittir vinkonu
sína sem nú er orðin móðir og í ljós
kemur að hennar eigin móðir á einn-
ig von á barni. Lesandinn fær á
tilfinninguna að líf Kötu sé á ein-
hvern hátt óeðlilegt af því að hún
sé ein í útlöndum og vilji ekki flytja
heim til íslands. Henni er jafnvel
ráðlagt af foreldrum sínum að tala
við sálfræðing út af því að hún vjlji
ekki binda sig. Vinkona hennar
málar mynd sem gefur til kynna
að eitthvað hræðilegt muni henda.
Leið Kötu liggur til Rómaborgar á
ný þar sem atburðarásin tekur held-
ur betur undir sig stökk. Kata hitt-
ir gamlan elskhuga, verður barns-
hafandi, er tekin föst fyrir eitur-
lyfjasmygl og lendir loks í bílslysi
þar sem hún missir minnið.
Sagan fer hægt af stað og það
er ekki fyrr en á síðu 53 að eitt-
hvað fer að gerast. Þá sér hún
gamla vin sinn Nic af tilviljun, flýr
hann og felur sig en hann finnur
hana og þau elskast. Daginn eftir
liggur leiðin til Amsterdam (sem
er reyndar ekki höfuðborg Hollands
eins og segir í sögunni) þar sem
Kata kaupir sex litlar dúkkur í þjóð-
búningi og eina stóra. Einhvern
veginn tekst að koma eiturlyfjum
inn í þessa dúkku og Kata er tekin
föst og sett í fangelsi á Spáni.
Henni er' sleppt úr fangelsinu eftir
aðeins 10 daga án þess að hið sanna
hafi komið í ljós sem er merkilegt
miðað við það magn eiturlyfja sem
fannst í dúkkunni. Samdægurs
lendir hún í árekstri með konu sem
hún kynntist í fangelsinu, slasast,
tapar fallega hárinu, skerst í and-
liti og man ekki einu sinni hver hún
er.
Orðfæri sögunnar er stundum
yfirborðskennt og ekki sannfær-
andi. Dúkkurnar eru „bijálæðislega
góðar í milljón stærðum", og svona
setning er ekki beinlínis gott mál:
„Hvað ert þú að gera í kvöld, fyrra-
málið eða bara eitthvað?" Jafnvel
þótt verið sé að reyna að líkja eftir
talmáli má ekki ganga of langt.
Einnig sakna ég þess að hafa ekki
beina ræðu innan gæsalappa þar
sem samtöl og alls kyns innskot
eiga það til að blandast saman.
I þessari bók er margt góðra
hugmynda en höfundi tekst ekki
að skapa úr þeim verulega góða
sögu. Dagbókarformið er aukaatriði
og kemur hvergi fram í raun og
veru. Sagan er sögð í þriðju persónu
og mikið er af samtölum en at-
burðarásin er ekki rakin sem hug-
renningar eða lýsing á atburðum
hvers dags. Aðeins fyrst og síðast
í bókinni er minnst á dagbókina sem
slíka og á einum stað í bókinni er
vísað til fyrri dagbóka Kötu í afsök-
unartón.
Sagan er spennandi á kafla en
er þá ofhlaðin atburðum sem ekki
er tími til að vinna úr. Lýsingin á
fangelsisdvölinni hefði getað verið
miklu sterkari. Og hvernig vissi
Kata að hún slyppi út eftir tíu daga?
Þar sem hún lá undir grun um stór-
fellt eiturlyfjasmygl hefði áreiðan-
lega þurft að dæma í máli hennar.
Kolbrún Aðalsteinsdóttir
Minnst er þó unnið úr lokakaflanum
þar sem Kata verður fyrir áfallinu
og minnisleysinu. Af hveiju var
enginn með skilríki? Var Kata ekki
að koma beint úr fangelsinu? Af
hveiju gáfust allir upp við að fínna
hana? Lögreglan hafði þó komið
þeim slösuðu á sjúkrahús. Viðbrögð
Kötu þegar hún sér Nic eru líka
móðursýkisleg og ákaflega óeðlileg,
að ekki sé talað um læknana sem
sífellt eru með sprautur á lofti.
Þetta gæti hafa orðið þroskasaga
stúlku sem finnur sjálfa sig og ást-
ina, eftir langa leit, en lausnin sem
boðið er upp á er bara sú að finna
rétta karlmanninn. Þá loksins fer
lífíð að blómstra, eins og segir á
síðu 123. I sögulok finnst mér höf-
undur búinn að eyðileggja söguhetj-
una og frama' hennar, setja ljótt ör
á andlit hennar, auk örsins sem hún
ber á sálinni, eins og til að undir-
strika að ungar og framagjarnar
stúlkur geti hvergi fundið hamingj-
una nema í hjónabandi og barneign-
um.
)
I
I