Morgunblaðið - 19.12.1991, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. DESEMBER 1991
17
Reitur á taflborði
_________Bækur______________
Björn Bjarnason
Örlög íslands. Höfundur: Bene-
dikt Gröndal. Útgefandi: Vaka-
Helgafell, 1991. 284 bls., ljós-
mj'ndir, kort og nafnaskrá.
í formáli bókar sinnar Örlög ís-
lands segir Benedikt Gröndal:
„Megintilgangur þessarar bókar er
að gefa sem gleggsta mynd af þeim
viðburðum og straumum innan
lands og utan sem mest áhrif hafa
haft í þá átt að móta frjálst nútíma-
ríki á íslandi og tryggja öryggi
þess.“ Höfundur nær þessum til-
gangi sínum í bókinni. Það er ekki
markmið hans að rekja einstaka
þræði í hinum flókna vef, sem tvinn-
ast í kringum öryggishagsmuni
þjóðarinnar, heldur draga heildar-
myndina. Þetta er gert á skýran
og aðgengilegan hátt, þannig að
bókin ætti að koma öllum að notum,
sem viija kynna sér hlutlæga lýs-
ingu á höfuðatriðum þessa þáttar
fslands- og mannkynssögunnar.
Hér er um mál að ræða, sem oft
hefur verið ritgerðaefni í skólum
og ætti þessi bók að verða skyldu-
eign allra skólabókasafna. Raunar
ætti útgefandi að huga að því að
koma henni sem víðast á framfæri
í skólakerfinu.
Benedikt Gröndal hefur verið í
einstakri aðstöðu tii að safna efni
í bók af þessu tagi. Hann hefur
lengi fylgst náið með framvindu
íslenskra öryggis- og varnarmála.
Árið 1963 gaf hann út bókina
Stormar og stríð. Um Island og
hlutleysið. Hann var um árabil
blaðamaður og ritstjóri, síðan átti
hann aðild að stefnumótun sem al-
þingismaður og utanríkisráðherra
og loks að framkvæmd utanríkis-
stefnunnar sem sendiherra. Á Al-
þingi lét hann meðal annars að sér
kveða með flutningi tillagna, sem
áttu að stuðla að því að beitt yrði
hlutlægum rannsóknaraðferðum í
þeim tilgangi að brúa bilið milli
hinna andstæðu fylkinga í öryggis-
og varnarmálunum. Má segja, að
hugmyndir hans um þetta efni hafi
orðið að veruleika haustið 1978,
þegar hann varð utanríkisráðherra
í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar
og ákveðið var að stofna Öryggis-
málanefnd til að sinna slíkum rann-
sóknum. Þessi nefnd verður lögð
niður nú um áramótin en innan
Háskóla íslands er nú sinnt fræði-
störfum á þessu sviði og þar hefur
verið komið á fót Alþjóðastofnun.
Hún ætti að geta fyllt skarð Öiygg-
ismálanefndar, ef rétt er að málum
staðið.
Þegar ráðist er í það stórvirki
að semja yfirlitsverk af þessu tagi,
felst vandi höfundar einkum í því
að velja og hafna. Efniviðurinn er
ótæmandi. Víða er þess vegna farið
fljótt yfir sögu en þó má segja, að
ekki sé sleppt neinu sem máli skipti
og komi til álita, þegar heildarstað-
an er metin. Helst mætti kvarta
undan því, að sjónarmiðum and-
stæðinga stefnunnar og hræðslu-
áróðri séu ekki gerð hæfileg skil.
Til dæmis væri unnt að rita langt
mál um allt tal þessa fólks um
kjarnorkuvopn og ísland. Sú saga
sýndi betur en flest annað, hve
óvandaður og ómerkilegur mál-
flutningur þess hefur verið. Slík
úttekt kynni hins vegar að vera
stílbrot í þessari bók, þar sem ekki
vakir fyrir höfundi hennar að vera
með áreitni í neins garð heldur lýsa
mönnum og málefnum með hlut-
lægum hætti, þótt aldrei fari fram
hjá lesandanum að höfundur er
sammála stefnunni, sem fyigt hefur
verið.
Mati sínu á stöðu íslands lýsir
Benedikt Gröndal meðal annars
með þessum hætti: „ísland er reitur
á borðinu. Því geta Islendingar ekki
breytt. Þeir verða eins og aðrar
þjóðir að haga stefnu sinni sem
best þeir geta innan marka þess,
sem ekki verður hjá komist. Ef
hvítur missir þennan reit, breytist
staðan svörtum í hag. Eitt peð get-
ur ráðið skákinni.“ Þessi lýsing seg-
ir meira en mörg orð um raunsæi
höfundar. Líkingin við taflborðið á
enn við, þótt Varsjárbandalagið sé
úr sögunni og Sovétríkin í upp-
lausn. Landafræðin breytist ekki
við þessa stóratburði og Rússar eiga
enn hinn tröllvaxna flota í víg-
hreiðrinu mikla á Kóla-skaga. Það
er barnaskapur að ætla, að þeir
afsali sér áhrifamættinum, sem
hann veitir. Hin öflugu flotaveldi
munu áfram velta fyrir sér reitun-
um á taflborðinu og leitast við að
fylla upp í tómarúm, þar sem það
skapast. Rússnesk þjóðernisstefna
kann einfaldlega að taka við að
kommúnískri heimsvaldastefnu. _
Lokakafli bókarinnar heitir: ís-
FJÖLVI gefur út bók um fyrsta
ofurmenni íslands sem kallast
Kafteinn Island. Sagan og
myndir eru eftir Kjartan Ar-
nórsson sem gengur undir höf-
undarnafninu Kjarnó.
I kynningu Fjölva segir: „I nýju
bókinni kemur illræmdur hermdar-
verkamaður, Illugi, til landsins og
ætlar að leggja allt í rúst, sprengja
Sementsverksmiðjuna á Akranesi
Benedikt Gröndal
land og byltingin ’89 en þar er í
stuttu máli getið þeirra atburða,
sem leiddu að lokum til þess að hið
kommúníska stjórnkerfi hrundi í
Evrópu og Sovétríkjunum. Bókin
nær því lítillega inn í hið nýja skeið
alþjóðastjórnmála, sem nú er að
hefjast. Þannig má líta á hana sem
úttekt á stefnu íslendinga í örygg-
is- og varnarmálum fram til þess-
ara kaflaskipta. Höfundur er ekki
í vafa um gildi þessarar stefnu.
í loft upp og hleypa öllu vatni úr
Blönduvirkjun og Búrfellsvirkjun.
En Kafteinn ísland bjargar íslandi
á einbeittan en um leið æði skop-
legan hátt.“
Bókin kallast Árás Illuga. Hún
er innbundin í stóru broti og öll
litprentuð. Unnin er hún af Prent-
myndastofunni og Prentsmiðjunni
Odda.
íslensk teiknimyndasaga
Hann segir meðal annars undir
bókarlok:
„Þessi frásögn hefur leitt í ljós,
að íslendingar hafa stýrt öryggis-
málum sínum á farsælan hátt allt
frá 1939. Þeir sigldu skipi sínu
heilu gegnum ófriðinn og tryggðu
sér stuðning annarra ríkja við stofn-
un lýðveldisins. Þeir hafa tekið upp
vinsamlegt samstarf við nágranna
sína um varnarmál og lagt sinn
skerf til þeirra. Samt hafa þeir
haldið sérstöðu sinni og fengið hana
viðurkennda að því marki, að ísland
'er í dag varið land án þess að ögra
nokkru ríki. íslendingar hafa haldið
sjálstæði sínu og reisn og borið
mestu hagsmunamál sín fram til
sigurs."
Bók Benedikts Gröndals um ör-
lög íslands er tímabær áminning
við þáttaskil í alþjóðamálum. Hún
minnir á þá staðreynd, að við verð-
um að taka mið af umhverfi okkar.
Hún segir þá sögu, að mikilvægt
er að leita að niðurstöðu í utanríkis-
málum, sem nýtur stuðnings
margra stjómmálaflokka. Þar er
einnig rifjað upp, að við ákvarðanir
um utanríkismál eins og á öðrum
sviðum verða stjórnmálamenn að
hafa þrek til að ,fara sínu fram,
þótt hart sé á mótijjeim sótt. Hver
hefðu orðið örlog Islands, ef látið
hefði verið undan þeim, sem réðust
á Alþingishúsið vorið 1949?
Kjartan Arnórsson
Auktu styrk
þinn
Sanaya Roman
Er sjálfstætt framhald
metsötubókarinnar
„Lifðu í gleði“. Hérlærir
lesandinn að virkja
innsæi sitt, næmi og
alla skynjun á einfaldan
og áhrifaríkan hátt.
Stig afstigi eru
kenndar aðferðir til að
auka skynjun og
skilning, lyfta
hugsunum og
tilfinningum á æðra stig
og takast á við
hversdagslega hluti út
frá nýjum gefandi
sjónarhóli.
Eftir
dauðann
- hvað þá?
George W. Meek
Með þessari bók er svipt
burt þeirrí hulu sem
aðskilið hefur okkar eigið
jarðsvið og það sem
stundum hefur veríð
nefnt himnaríki eða
heimurinn fyrir handan.
Hér kemur i fyrsta sinn
fram íbókaformi full
staðfesting á því að
hugur mahnsins, dul,
minni og persónuleiki
lifa áfram eftir dauða
efnislíkamans.
Bækur sem gefa
Vígslan
Elisabeth Haich
Vígslan er ævintýraleg ferð
um undirdjúp sálarinnar.
Hún lýsir einstakri andlegri
reynslu, ferðalagi, sem
hefst á einum tíma í
fjarlægri fortið en endar á
öðrum. Hér er á ferðinni
einhver magnaðsta saga,
sem fram hefur komið um
andleg og dulspekileg
mál. Höfundurinn fléttar
saman á stórskemmti-
legan hátt lifunum tveimur
og dregur fram mörg
dýpstu sannindi dulspek■
innar með þeim skilningi,
sem sögupersónan
öðlast á leið sinni.
Mikael
handbókin
Jose Stevens
Þessi eintæða bók er
skemmtiieg lifandi kennsla
komin frá Mikael, vits-
munaveru á öðru
tilverustigi. Hér fást svör
við þvihvers vegna
mennirnir fæðast aftur og
aftur og hvernig
sálkjarninn, innsta gerð
mannsins safnar sifellt i
sig meiri þroska. Mikael
handbókin er fyir alla sem
velta tilverunni fyrir sér,
alla sem vilja skilja sjálfa
sig og aðra betur.
Mörg iíf,
margir
meistarar
Brian L. Weiss
Hvað gerist þegar
geðiæknir heyrir
sjúkling i dáleiðslu
vitna i líf fyrir
árþúsundum? Og
hvað efþessi
geðlæknir hefur aldrei
lagt trúnað á dulræn
fyrirbæri, hvað þá
endurholdgun og
önnur lif? Hann kemst
ekki hjá þvi að hlusta,
vega og meta... og
sannfærast loks um,
að við lifum ótal
sinnum.
Þessar bækur eru í sérílokki bóka,
sem gefnar eru út fyrir þessi jól.
Þær eru fyrir fólk, sem leitar og spyr
spurninga um lífið og tilveruna.
Þær spánna mörg svið
og láta engan ósnortinn.
NYALDARBÆKUR
LAUGAVEGI 66 • SÍMI 627700 & 627701