Morgunblaðið - 19.12.1991, Blaðsíða 30

30
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. DESEMBER 1991
JOLAFERÐ TIL
PORTÚGAL
23. desember - 2. janúar
Flug og bíll frá kr. 51.520.-
Flug og hótel frá kr. 57.920.-
Flug og lúxus íbúð frá kr. 79.020.-
EVRÓPUFERÐIR<E
Klapparstíg 25-7 sími 628181 fax 624456 telex 3028 euro is
Leiðir til að mæta afleið-
ingum válegra atburða
eftir Lárus Blöndal
Inngangur
Upp á síðkastið hafa orðið' átak-
anleg slys, sem kostað hafa manns-
líf og miklar þjáningar aðstand-
enda. Enn og aftur erum við minnt
á harðneskju máttarvaldanna og
hve lítil við verðum, þegar slys ber
að höndum. Margir velta því fyrir
sér, hvemig fólk kemst í gegnum
mikil áföll sem fylgja lífinu, hvort
hægt sé að mæta þeim á einhvern
þann hátt, að þau bugi okkur ekki
og verði okkur ijötur um fót um
ókomin ár. Hér á eftir verður sér-
staklega fjallað um tvær leiðir til
að veita fólki stuðning sem á um
sárt að binda eftir válegan atburð,
NÝJAR BÆKUR - SKUGGSJA - NYJAR BÆKUR - SKUGGSJÁ
Asgeir Jakobsson
SÖGUR ÚR
TÝNDU LANDI
Ásgeir Jakobsson er landskunnur
fyrir œvisögur sínar um íslenska
athafnamenn. Þessi bók hefur
að geyma smósögur eftir hann,
sem skrifaðar eru ó góðu og
kjarnyrtu móli. Þetta eru
brööskemmtilegar sögur, sem
eru hvort tveggja í senn
gamansamar og með alvar-
legum undirtóni.
Lieiðintil
oska

M.Stotr IVck
M.Scott Peck
Leíðin til andlegs
þroska
Öll þurfum við að takast ó við
vandamöl og erfiöleika. Það er
oft sörsaukafullt að vinna bug ó
þessum vandamdlum, og flest
okkar reyna d einhvern hótt að
forðast að horfast í augu við
þau. í þessari bók sýnir banda-
ríski geðiœknirinn M. Scott Peck
hvernig við getum mœtt erfið-
leikum og vandamólum og
öðlast betri skilning ó sjólfum
okkur, og um leið öðlast rósemi
og aukna lífsfyllingu.
pCtur t
ZOPUONtASSON
VffiJNGS
IÆKJARÆITV
Pétur Zophoníasson
VÍKINGSLÆKJARÆTT V
Fimmta bindið af Víkingslœkjarœtt,
niðjatali Guðríðar Eyjólfsdóttur og
Bjarna Halldórssonar, hreppstjóra
ó Víkingslœk. í þessu bindi er fyrsti
hluti h-liðar œttarinnar, niðjar
Stefdns Bjarnasonar. Efninu fram
að Guðmundi Brynjólfssyni ó
Keldum veröur skipt í tvö bindi,
þetta og sjötta bindi, sem kemur
út snemma ó nœsta dri (1992).
Myndir eru rúmur helmingur
þessa bindis.
Pétur Eggerz
ÁST, MORÐ OG
DULRÆNIR HÆFILEIKAR
Þessi skdldsaga er sjöunda bók
Péturs Eggerz. í henni er meðal
annars sagt frd ummœlum
fluggdfaðs íslensks lœknis, sem
taldi sig fara sdlförum að
nœturlagi og eiga tal við fram-
liðna menn. Þetta er forvitnileg ‘
frósögn, sem fjallar um marg-
breytilegt eðli mannsins og
tilfinningar.
Kinntwijp Ouðinund«M>n
Gamansemi
^norra ^íurlusonar
Nokkur valin dæmi
Skugpjá
Finnbogi
Guömundsson
GAMANSEMI
SNORRA STURLUSONAR
23. september voru liðin 750 ór
síðan Árni beiskur veitti Snorra,
Sturlusyni banasdr í Reykholti. í
þessari þók er minnst
gleðimannsins Snorra og rifjaðir
upp ýmsir gamanþœttir í verkum
hans. Myndir í bókina gerðu
Aðalbjörg Þórðardóttir og
Gunnar Eyþórsson.
Auðunn Bragi
Sveinsson
SITTHVAÐ KRINGUM
PRESTA
í þessari bók greinir Auðunn Bragi
fró kynnum sínum af rúmlega
sextíu íslenskum prestum, sem
hann hefur hitt á lífsleiðinni.
Prestar þeir, sem Auðunn segir
frá, eru bœði lífs og liðnir og kynni
hans af hverjum og einum mjög
mismikil; við suma löng en aðra
vart meira en einn fundur,
SKUGGSIÁ
Bókabúð Olivers Steins sf
NYJAR BÆKUR - SKUGGSJA - NYJAR BÆKUR - SKUGGSJÁ
þ.e. tilfinningalega bráðahjálp og
svokallaða andlega viðrun.
Áfalla- og stórslysasálarfræði er
tiltölulega nýtt svið innan sálar-
fræðinnar. Þar er hugað að þeim
áhrifum og afleiðingum sem válegir
atburðir hafa á fólk og ákveðnum
leiðum til að draga úr mannlegum
þjáningum í kjölfar þeirra. Við-
fangsefni áfalla- og stórslysasálar-
fræðinnar eru sammannleg eðlileg
viðbrögð við miklu álagi, sem tengj-
ast manneskjunni í allri sinni fjöl-
breytni, viðbrögðum líkama og sál-
ar, hugsunar og tilfinninga. Banda-
ríkjamenn eru mjög framarlega á
þessu sviði, en segja má að hið
mannskæða slys (þar sem 123 létu
lífið) á olíuborpallinum Alexander
Kielland undan strönd Noregs
1980, hafi orðið upphafið á rann-
sóknum þar í landi á afleiðingum
slíkra stórslysa á fórnarlömb og
hjálparfólk. Síðan hafa Norðmenn
verið hvað atkvæðamestir varðandi
áfalla- og stórslysasálfræði í Skand-
inavíu, enda orðið fyrir mörgum
þungum áföllum. Niðurstöður fjölda
rannsókna hafa aukið þekkingu
okkar á þeim viðbrögðum sem fólk
sýnir í tengsium við válega at-
burði. Viðbrögðin geta, ef ekkert
er að gert, þróast í langvarandi
vanlíðan og jafnvel sjúklegt ástand.
Áföll þurfa ekki að vera öðrum
sýnileg, hvað þá þær afleiðingar
sem þau hafa á fólk. Sé ekkert sjá-
- anlegt, t.d. ef viðkomandi er óslas-
aður eða ber sig vel, hefur það oft
verið mælikvarði á að allt sé í lagi.
Við veitum því ósýnilega oft ekki
athygli og lítum á andlegar afleið-
ingar áfalla sem einkamál hvers og
eins. Því miður hefur vettvangur
til umræðna um andlega líðan og
þarfir fólks í tengslum við váleg
atvik of sjaldan verið til staðar.
Tilfinningaleg bráðahjálp
Aðstæður á slysstað valda iðu-
lega miklu tilfinningalegu uppnámi
og á fólk mjög erfitt með að átta
sig á atburðinum og hvað kemur
til með að gerast. Því skiptir miklu
á hvern hátt hlúð er að fólki og
finnist fórnarlömbum þau fái góða
aðhlynningu á slysstað dregur það
m.a. úr andlegri vanlíðan s.s.
hræðslu, kvíða og spennu og að það
nær fljótar áttum. Slíkt eykur á
getu fólks til þess að vinnna sig í
gegnum áfallið og dregur úr hætt-
unni á langvarandi andlegri vanlíð-
an.
Góð aðhlynning getur m.a. verið
fólgin í svokallaðri tilfinningalegri
bráðahjálp. Þar er lögð áhersla á
að hjálparfólk byggi upp öryggi hjá
skjólstæðingum sínum, og að gefa
þeim góðan tíma og hafi skilning á
þörfum þeirra. Fórnarlömb upplifa
oft válegar aðstæður sem óraun-
verulegar og er þess vegna mikil-
vægt að upplýsa þau um tíma og
stað, hvað gerst hefur, hvað kemur
til með að gerast og um viðbrögð
fólks undir slíkum kringumstæðum.
Allar upplýsingar eiga að vera
stuttar, nákvæmar og viðeigandi.
Varast skal að skapa óraunhæfar
væntingar hjá fórnarlömbum. Var-
fæmisleg snerting, hvatning til að
tala um áfallið eða þátttaka í hjálp-
arstarfinu, ef sá möguleiki er fyrir
hendi, virkar róandi á fólk í tilfinn-
ingalegu uppnámi. Hjálparfólk ætti
að kappkosta við að koma fórn-
arlömbum í samband við sína nán-
ustu og veija þau fyrir auknu álagi
á vettvangi, s.s. vegna aðgangs-
harðra áhorfenda og fjölmiðlafólks.
Andleg viðrun
í Bandaríkjunum, Noregi, Sví-
þjóð og víðar eru tiltækir hjálpar-
hópar sérfræðinga, (s.s. geðhjúkr-
unarfræðingar, prestar, sálfræðing-
ar og geðlæknar) sem kallaðir eru
til þegar válega atburði ber að
höndum. Þessir aðilar vinna gjarnan
á mörgum vinnustöðum, en hafa
fengið sérstaka hópþjálfun í áfalla-
hjálp. Sumar stofnanir, s.s. sjúkra-
Lárus Blöndal
„Áfalla- og stórslysasál-
arfræði er tiltölulega
nýtt svið innan sálar-
fræðinnar. Þar er hug-
að að þeim áhrifum og
afleiðingum sem váleg-
ir atburðir hafa á fólk
og ákveðnum leiðum til
að draga úr mannleg-
um þjáningum í kjölfar
þeirra.“
hús eða slökkvistöðvar, hafa á sín-
um snærum sérfræðing eða hjálpar-
hóp til að veita starfsfólki sínu eða
fórnarlömbum válegra atburða and-
legan stuðning. Slíkir hjálparhópar
hafa m.a. verið kallaðir til vegna
borpallaslysa, þyrluslysa, stór-
bruna, snjóflóða, bílslysa, sjálfs-
morða, vegna „næstum því slysa“
sem gátu haft ófyrirsjáanlegar af-
leiðingar og sjó- og flugslysa. Má
í því sambandi nefna feijubrunann
í Skandinavian Star í apríl 1990,
þar sem 158 manns fórust og flug-
slys þá um haustið þar sem yfir 50
Norðmenn fórust.
Meginverksvið slíkra hjálparhópa
er að halda hópfund eða svonefnda
andlega viðrun, með fórnarlömbum
válegra atburða, aðstandendum
þeirra, hjálparfólki o.fl. Andleg
viðrun er 'skipulagður fundur, bæði
að formi og innihaldi. Þar er m.a.
farið í smáatriðum í gegnum þau
skynáhrif og viðbrögð sem fólk
upplifir á vettvangi válegs atburðar
og í kjölfar hans. Andlega viðrun
er einnig hægt að nota fyrir ein-
staklinga.
Meginmarkmið andlegrar viðr-
unar er að draga úr þjáningum
þeirra sem hafa orðið fyrir miklu
álagi og minnka líkurnar á langvar-
andi andlegri vanlíðan. Önnur
markmið eru þau að auka samstöðu
þeirra sem verða fyrir áfalli, upp-
lýsa þá um sameiginleg, sammann-
leg viðbrögð og opna fyrir umræðu
um tilfinningalega líðan í kjölfar
válegra atburða.
Andleg viðrun er haldin einum
til þremur sólarhringum eftir váleg-
an atburð. Ástæðan fyrir því að
fundurinn er ekki haldinn fyrr er
m.a. sú að fólk verður fyrst að átta
sig betur á því sem gerst hefur.
Ekki má heldur hafa liðið of langur
tími frá áfallinu, því þá fer m.a.
gleymska að gera vart við sig og
fleiri sálrænir þættir geta hindrað
fólk í að viðra sínu andlegu líðan.
Mikilvægt er að tryggja það strax
eftir válegt atvik að allir viðeigandi
aðilar viti um fundinn og séu hvatt-
ir til að koma. Æskilegur fjöldi í
andlegri viðrun er tíu til fimmtán
manns, þó ganga minni hópar vel
en stærri geta skapað vandræði.
Reynt er að hafa samsetningu hóp-
anna eins líka og hægt er, hafa t.d.