Réttur - 01.04.1974, Qupperneq 45

un auðkeisaranna eða beint í herstöðvanet
til frambúðar.
Það er alltaf auðveldasmr aðgangur fyrir
erlent auðvald að kaupsýslustéttinni. Þar er
reynt að ánetja jafnt sjálfa samvinnuhreyf-
inguna auðhringavaldinu, — þá hreyfingu,
er hófst sem brjóstvörn alþýðu gegn útlendu
arðráni, — sem og að ná ítökum í kaup-
mannavaldinu.
A árunum 1940 og þar á eftir fær S.I.S.
umboð fyrir nokkur voldugustu auðfélög
Bandaríkjanna: Standard Oil, Westing-
house Electric, General Motors og Internati-
onal Harvesters. Oll eru þessi forríku fyrir-
tæki í fremsm röð í þeim samsteypum, er
drottna í efnahagslífi Bandaríkjanna: Stand-
ard Oil í auðfélagasamsteypu Rockefellers,
Westinghouse hjá Rockefeller og Mellon
sameiginlega, en General Motors hjá du
Pont. — Líklegt er að Vilhjálmur Þór hafi
átt höfuðþátt í þessum tengslum.
Coca-cola-fyrirtækið bandaríska er eitt af
auðfélögum Morgans."'* Um 1941 fer Björn
Ólafsson stórkaupmaður vestur um haf og
fær handa félagi, er hann stofnar með Vil-
hjálmi Þór og fleirum, umboð fyrir Coca-
cola og kemur upp verksmiðju hér á þess
vegum.
Á árinu 1943 fer áróður fyrir nánari
tengslum við Bandaríkin að verða mjög
áberandi, einkum í þeim blöðum, er tengd-
ust eru kaupsýslumönnum.
„Vísir" er þá undir sérstökum áhrifum
Björn Olafssonar. I ritstjórnargrein Vísis 16.
júlí 1943 stendur:
„Island liggur fyrst og fremst á áhrifasvæði
hins enskumælandi heims" . . . Þó „hér búi
norræn þjóð, sem lotið hefur kúgunarvaldi
frændþjóða sinna" . . . þá „réttlætir það á
engan hátt að landið sé talið með Norður-
löndum" . . . „Island hlýtur ávallt að vera
áhrifasvæði þeirra þjóða, sem höfunum ráða.
Sjálfstæðinu getur þjóðin því aðeins haldið,
að hún verði vernduð af stórveldum þeim,
sem höfunum ráða, en með öðru móti ekki."
Hér er ekki verið að styðjast við Atlants-
hafsyfirlýsingu Roosevelts og Churchills,
sem tryggja átti smáþjóðum frelsi. Hér eru
sjálfskipaðir erindrekar stórveldis að boða
þjóð sinni hvar á bás hún skuli vistuð, ef
hún vilji heita sjálfstæð, — en ekki vera það.
Og í „Degi" býður Jónas Jónsson, formað-
ur Framsóknarflokksins, Bandaríkjunum her-
stöðvar á Islandi að stríði loknu „móti hern-
aðarhcettu frá meginlandi Evrópu.”
Og það eru ekki valdlaus blöð, sem hér
tala. Það eru helstu stuðningsblöð þeirrar
ríkisstjórnar, sem situr að völdum á Islandi:
Þann 16. des. 1942 hefur tekið við völdum
á Islandi ríkisstjórn þar sem Björn Ölafsson
er fjármálaráðherra og Vilhjálmur Þór utan-
ríkis- og atvinnumála-ráðherra. Sveinn
Björnsson ríkisstjóri hafði skipað utanþings-
stjórn þessa, er gömlu þjóðstjórnarflokkarnir
treystu sér ekki til myndunar ríkisstjórnar
eftir hina miklu sigra Sósíalistaflokksins
1942. „Þjóðviljinn" kallaði stjórn þessa
„Coca-cola-stjórnina". Skæðar tungur töldu
frímúrararegluna eiga hér drjúgan hlut að
máli. Hið hætmlega var að hefði áhrifavald
á Alþingi fylgt embættum ráðherranna og
ríkisstjórn þeirra orðið langlíf, þá hefði
amerísku hervaldi ef til vill tekist að ná því
í einu áhlaupi, sem það er nú enn eftir 30
ár að glírna við með hæpnum árangri: að
ná sér í varanlegar herstöðvar á Islandi.
Sósíalistaflokkurinn var vel á verði gegn
þeirri hættu er nú vofði yfir frá ameríska
auðvaldinu. Auk alls þess, sem Þjóðviljinn
löngum hafði ritað um það mál, reit ég
ýtarlega grein í „Rétt" 1943 undir fyrirsögn-
inni „Baráttan um tilveru íslendinga," þar
sem varað var við hálffasistískri ríkisstjórn
ameríska auðvaldsins eftir stríð og erindrek-
117