Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 2004, Side 77

Náttúrufræðingurinn - 2004, Side 77
Tímarit Hins íslenska náttúrufræðifélags Helstu NIÐURSTÖÐUR Þrjú víðáttumikil hraun hafa flætt ofan í Bárðardal skammt innan við Svartárvatn fyrir 10-11 þúsund árum (8. mynd). Kinnarhraun er þeirra elst og lengst og teygir sig allt út í Köldukinn. Þetta er næstlengsta hraun landsins, um 110 km langt. Miðhraunið nefnist Útbrunahraun. Það myndar helluhraunsvíðáttur norður af Svartárvatni og úr því og undan því spretta mikil lindasvæði, svo sem Suðurárbotnar. Yngsta hraunið er Bárðardalshraun. Það þekur Bárðardal hlíða í milli, allt innan frá Hafurstaðaeyrum og út í Þingey, og er rúmir 100 km að lengd. Kinnarhraun og Bárðardalshraun eru með stórum plagíóklasdílum og minna um margt á Þjórsárhraunið mikla og önnur Tungnárhraun enda er líklegt að þau tilheyri sama eld- stöðvakerfi og það, þ.e. Bárðar- bungukerfinu. Eldvörp þessara hrauna eru óþekkt en líklegur upp- komustaður þeirra er í Gígöldum. Útbrunahraun er dyngjuhraun en uppruni þess er óþekktur. SUMMARY The Large Bárðardalur Lavas, N-Iceland Three voluminous lavas have flowed from the lava wastelands of Ódáðahraun down to the central part of Bárðardalur valley, north Iceland. The oldest one is called Kinnarhraun lava. It is the longest one and has flowed around 110 km from its craters and nearly reached the shore where it disappears into the glaciofluvial sand plains of the river Skjálfandafljót. Only one lava in Iceland is known to be longer, the Great Thjorsa Lava. The middle lava is called Utbrunahraun lava. It is a pahoehoe lava and covers a wide area in the highlands east of Bárðardalur and has sent tongues down to the valley. Its origin is unknown but it comes most probably from one of the large shield volcanoes of Ódáðahraun. Large spring areas are connected to this lava. The youngest one is the Bárðardalshraun lava. It covers the valley bottom in the 40-50 km long stretch from its central part to the tip of the lava tongue. Its entire length is over 100 km. The Kinnarhraun and Bárðardalshraun lavas are made of plagioclase porphyritic rock with cumulate texture. They seem related to the large Tungnárhraun lavas of south central Iceland and belong probably to the same volcanic system, the Bárðarbunga system. Its craters are not known with any accuracy but it has been suggested to originate in the Gígöldur crater rows near the northem border of Vatnajökull. All the lavas are of early Holocene age or 10-11 thousand years old (calendar years). Heimildir 1. Helstu ritheimildir um þessar rannsóknir eru: - Haukur Tómasson 1964. Jarðfræði. Kaflar í skýrslu VST og Raforkumálastjóra 1964, Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. Áætlanir um heildarvirkjun Laxár við Brúar, 2. bindi: Vatnafræði, jarðfræði, byggingarefni, bergfræðileg greining. Raforkumálastjóri, Reykjavík. - Haukur Tómasson 1967. Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. Jarðfræði. Raforkumálastjóri, Reykjavík. - Haukur Tómasson 1974. Jarðfræðilegar forsendur til endurskoðunar áætlunar Virkis h.f. um virkjun Skjálfandafljóts við Ishólsvatn. Orkustofnun, OS-ROD 7401. - Ingibjörg Kaldal & Elsa G. Vilmundardóttir 1991. Skjálfandafljót - íshólsvatn. Jarðfræðikortlagning haustið 1991. Orkustofnun, greinargerð IK, EGV-91/03. - Árni Hjartarson & Ingibjörg Kaldal 2004. Hrafnabjörg í Bárðardal. Jarðfræðiathuganir og jarðfræðikort. Landsvirkjun 2004/012. 2. Sigurður Þórarinsson 1951. Laxárgljúfur and Laxárhraun. Geografiska Annaler H. 1-2 1951.1-88. 3. Þorleifur Einarsson 1968. Jarðfræði. Mál og menning, Reykjavík. 4. Árni Hjartarson 1988. Þjórsárhraunið mikla - stærsta nútímahraun jarðar. Náttúrufræðingurinn 58.1-16. 5. Waagstein & Johannssen. Tre vulkanske askelag fra Færoerne. Meddelelser fra Dansk Geologisk Forening 18. 257-264. 6. Zielinski, Mayewski, Meeker, Grönvold, Germani, Witlow, Twickler & Taylor 1997. Volcanic aerosol records and tephrochronology of the Summit, Greenland, ice cores. JGR102, C12. 26625-26640. 7. Guðmundur E. Sigvaldason 1992. Recent hydrothermal explosion craters in an old hyaloclastite flow, central Iceland. Journal of Volcanology and Geothermal Research 54. 53-63. 8. Guttormur Sigbjamarson 1988. Krepputunga og Brúardalir. Lýsingar á korteiningum jarðfræðikorts. Orkustofnun, OS-88038/VOD-06. 9. Þorvaldur Thoroddsen 1958-60. Ferðabók. Skýrslur um rannsóknir á íslandi 1882-1898. 2. útgáfa. Snæbjörn Jónsson & Co, Reykjavík. (Ferðabók I, bls. 358). 10. Sigurður Þórarinsson 1951. Laxárgljúfur and Laxárhraun. Bls. 10 og 44-45. 11. Sigurður Þórarinsson 1960. The postglacial volcanism. í Sigurður Þórarinsson (ritstj.): On the geology and geophysics of Iceland. Miscellaneous Papers No. 25, Museum of Natural History. Bls. 33-45. 12. Sigurður Þórarinsson 1966. Merk ritgerð um myndun Aðaldals. Náttúmfræðingurinn 26. 84-85. 13. Haukur Tómasson 1964. Jarðfræði. Kaflar í skýrslu VST og Raforkumálastjóra 1964, Laxá í Suður-Þingeyjarsýslu. Áætlanir um heildarvirkjun Laxár við Brúar, 2. bindi: Vatnafræði, jarðfræði, byggingarefni, bergfræðileg greining. Raforkumálastjóri, Reykjavík. 14. Sigurjón Rist 1990. Vatns er þörf. Bókaútgáfa Menningarsjóðs, Reykjavík. Um höfundinn Árni Hjartarson (f. 1949) lauk B.Sc-prófi í jarðfræði frá Háskóla íslands 1974 og M.Sc.-prófi í vatnajarðfræði frá sama skóla 1994. Hann hefur starfað sem sérfræðingur hjá Orkustofnun og m.a. fengist við vatnafars- rannsóknir og kortlagningu. Hann starfar nú sem sérfræðingur hjá Islenskum orkurannsóknum. PÓSTFANG HÖFUNDAR/AUTHOR’S ADDRESS Ámi Hjartarson ah@isor.is íslenskar orkurannsóknirAceland Geosurvey ’<l ^ Grensásvegi 9 IS-108 Reykjavík 163

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.