Kirkjuritið - 01.10.1972, Síða 91

fy ri r dögun, áður en vinnudagur
hófst. Bœnahald þeirra og frœðsla
var oft seint að kvöldi, eftir að
vinnu lauk. Hins vegar notuðu þeir
ekki Ijós í viðhafnarskyni eða í tákn-
legri merkingu nema við útfarir. Þeg-
Qr kristni hófst, var það allsherjar
siður Gyðinga og heiðingja um-
hverfis Miðjarðarhaf að bera blys
við útfarir manna og setja kyndla
ó grafir þeirra. Þótt kristnir menn
leggðu stund á að útrýma heiðnum
siðum, fengu þeir ekki rönd við þessu
reist, og var það því hin eina Ijósa-
eotkun þeirra, sem ekki stafaði af
Hósþörf. Vitað er þó, að snemma
v°ru helgistaðir þeirra ríkulega bún-
if hvað snerti lampa og kertastjaka.
Álgerlega var bannað að setja Ijós
hl skreytingar á altari. Altarið skoð-
oðist of heilagt til þess, að þar
e^œtti nokkuð annað vera en það,
sem tilheyrði hinni Drottinlegu mál-
Eftir að kirkjur komu til sög-
unnar á 4. öld, voru Ijós höfð til
hliðar við altarið, umhverfis það eða
hangandi yfir því.
Eyrsta notkun Ijósa í viðhafnar-
s^yni var sú, að á fjórðu öld var tek-
að bera Ijós fyrir biskupi og presti,
^e9ar þeir gengu til altaris. Sjö Ijós
v°ru borin fyrir biskupi, en tvö fyrir
Presti. Þegar komið var til altaris,
v°ru þessi Ijós sett til hliðar við
Þessi siður kom eins og af
s|alfum sér. Tildrög hans voru þau,
þetta var tíðkað í ríkinu, þegar
remstu höfðingjar þess komu fram,
6n ' þá sveit skipaði keisarinn kenni-
rr’°nnum kirkjunnar.
Á altari er í fyrstu getið um eitt
erti og fylgdi það guðspjallabók-
inni. Sennilegt er, að það hafi í
fyrstu verið til þess að hœgara vœri
að lesa, en vafalaust hefur það fljót-
lega fengið helgimerkingu.
Kertastjaka, sem heyrðu altarinu
til, er ekki getið fyrr en á 11. öld
og urðu þeir algengir á 12. öld. I
fyrstu voru þeir aðeins tveir, en síð-
an fjölgaði þeim í 3, 5, 7 eða meira.
Á þrettándu öld fjölgaði þeim mjög
og er óvlst, hve mörg þau gátu orðið.
Orsök þess er talin sú, að þá stœkk-
uðu ölturu mjög og breyttust að lög-
un með gotneska stílnum. Auk þess
var allskonar iburður þá í tízku. Alls-
herjar regla fyrir fjölda altariskerta
var engin fyrr en í Messubók Píusar
V. 1570. Þar er gert ráð fyrir, að
þau skuli ekki vera fœrri en tvö,
en sex í viðhafnarmessum. En þá
var þeim oft komið fyrir á hillu
bakvið altarið.
Guðbrandur biskup og fleiri siða-
skiptafrömuðir lögðu til að aðeins
skyldi hafa tvö kerti á altari. Talið
er, að þetta boð stafi að nokkru
af ásókn valdhafa í málm þann,
sem stjakar voru gerðir úr. Á síðari
tímum hefur víða tíðkast að hafa
fleiri Ijós. Stafar það að nokkru af
því, að kirkjum hafa verið gefnir
stjakar, þótt þœr hafi ekki þurft
þeirra. Stundum eru þeir svo margir,
að þeir yfirgnœfa allt annað á altar-
inu og gera það eins og Ijósahillu,
og svifta þau þannig þeirri tign að
vera „borð Drottins". Bezt fer á ölt-
urum, af venjulegri stœrð, að hafa
ekki nema tvö Ijós og einkum þegar
önnur ráð eru til að hafa nœga
birtu aðra. Þar sem sá siður er tek-
inn upp, að prestur standi fyrir al-
281