Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2003, Side 182

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar - 01.05.2003, Side 182
PETER BROOKS vellíðunarlögmáiið getur staðfest yfirráð sitt yfir hinu sálræna og orku- fræðilega (s. 117). Við getum sagt að á þessmn tímapunkti í ritgerðiimi höfum við farið frá getgátum um endurtekningu sem staðfestingu valds (eins og í ferlinu frá aðgerðarleysi til virkni í leik bamsins) til hugmynd- ar þar sem endurtekning \irkar sem fjötrun sem leitast við að skapa stöðugt ástand orku sem leyfir birtingu valds og möguleika á frestun. Sú staðreynd að Freud skuli á þessu stigi inálsins aftur vekja upp hið djöfullega og ókennilega eðh endurtekningar - hann minnir okkur eklti bara á leik barna heldm líka á kröfu þeirra íyrir hámákvæma endursögn sögu eða ævintýris - færir okkur aftur inn á svið bókmenntanna. Endm- tekning í öllum sínum bókmenntalegu myndum getur í reynd tirkað sem „fjötrun“, fjötmn á textaorku sem gerir henni kleift að vera stjónrað með því að setja hana í nytsamleg form, nothæf „knippi“, innan orkusviðs frá- sagnarinnar. Nytsamleg form verða, að mínu mati, að þýða skvnjanleg form: Endurtekning, endurupplifun, endurminning, samræmi, allar þessar ferðir aftur í textunum, endurkomm til og endurkomur einhvers, gera okkur kleift að fjötra eitt augnablik textans við aimað í nafhi líking- ar fremur en einberrar samfellu. Fléttan getur aðeins nýtt sér orku text- ans, allt það sem orsakar eftimæntingu og möguleika textans, þegar ork- an hefur verið fjötrað eða færð í form. Orkuna er ekki hægt að flétta rnn og færa til losunar á annan hátt, en losun er einmitt það sem vellíðunar- lögmálið sér um. Þegar \ið ræðmn um „fjötranir“ í bókmenntatexta töl- um við í raun um allar tegundir formfestinga, blátt áfram og undir rós, en þær neyða okkur til að viðurkenna hið líka sem býr í hinu ólíka, eða birtingu sjuzet úr efni föflunnar. Eins og orðið „fjötranir“ gefur til kynna, geta þessar formfestingar og þau kennsl sem þær vekja á \issan hátt ver- ið sársaukafullar: Þær skapa töf, seinkun á orkulosuninni og viðsnúning frá tafarlausri vellíðan, til þess að tryggja að hin endanlega losun vellíð- unar verði enn fullkomnari. Ahrifamestu textarnir, eða í það minnsta þeir sem era mest ögrandi, geta verið, þeir sem búa yfir mestu seinkuninni, mesta sársaukanum og sterkustu fjötranum. Freud skoðar nú nánar tengslin á milli endurtekningaráráttunnar og eðlishvatarinnar. Hér höfum \ið „hitt á slóð algilds einkennis eðlishvata og ef til vill lífsins í heild sinni“, þar sem „eðlishvöt sé þörf, sem býr í öllu lífrænu, til að koma aftur á eldra ástandiíí (s. 118-19). Eðlishvatir, sem við höfum tilhneigingu til að skoða sem hvatir til breytinga, era frekar vott- ur „um þá tregðu, sem öllu lífrænu fýlgir“ (s. 119). Lífveran hefur enga 180
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196

x

Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ritið : tímarit Hugvísindastofnunar
https://timarit.is/publication/1098

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.