Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1947, Síða 132

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1947, Síða 132
226 TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR En í allri vandlætingunni kemur margt fram um fólkið sem Þorsteinn átti skipti við. Hér má t. d. lesa um það sérkennilega atvik þegar söfnuður neit- aði að sækja kirkju til óhæfs prests sem reynt var að þröngva upp á hann, og sóknarbörnin gripu síðast til þess úrræðis að læsa kirkjunni fyrir prestinum. Söfnuðurinn skaut málinu til biskups, og séra Þorsteinn varð að láta í minni pokann. Annað dæmi um viðleitni sem misheppnaðist var afstaða séra Þor- steins til jólagleðinnar á Þingeyrum, en þar hafði józkur bóndi staðið fyrir leikjum, líklega að dönskum sið, hjá Bjarna Halldórssyni sýslumanni. Prestur skrifaði heila bók gegn þessum ófögnuði, en ekki verður séð að hún hafi haft veruleg áhrif, því að löngu síðar getur hann þess að jólagleðin hafi lagzt niður með láti Bjarna sýslumanns. Yfirleitt sýnir bókin átakanlega hinn þrönga sjónhring íslenzks prests á 18. öld, og var þó séra Þorsteinn tvímælalaust betur gefinn og menntur en margir stéttarbræðra hans. Þegar hann leggur fram umbótatillögur til lands- nefndarinnar 1771 (sem voru þó djarfari en aðrir prestar í Húnaþingi vildu samþykkja) vill hann ekki hreyfa við einokuninni, aðeins fá „separathöndlan" og verðhækkun á landbúnaðarvörum. En meginbölið er að hans dómi „agaleysi og blygðunarleysi ungdómsins og hjúanna". Ur því vil hann bæta með betri stjórn á vinnufólki, meiri húsaga og lögfestingu á kaupi. Enn fremur vill hann fá barnaskóla eða farkennara sem kennt gætu börnunum „nokkuð skikkan- legt siðferði". Þó er varla rétt að áfellast séra Þorstein harkalega fyrir þessar skoðanir. Svipaðar raddir má heyra enn í dag hjá miinnum sem væri innan handar að vita betur. En því verður ekki neitað að séra Þorsteinn virðist hafa orðið fyrir næsta litlum áhrifum af þeim hreyfingum sem helzt miðuðu til framfara meðal samtíðarmanna hans. Meiri trúrækni og strangari agi eru beztu bjargráðin í hans augum, og hungur og harðrétti landsmanna eru fram- ar öllu refsing guðs fyrir syndugt líferni. í harðindunum 1757 leggur hann til í umburðarbréfi til presta sinna að hrossaketsætur séu látnar standa opinber- ar skriftir, annars mundi leiða af því, „skaðlegan hestaþjófnað, stakt blygð- unarleysi og fleira illt.“ Séra Þorsteinn var ekki einn um slíkar skoðanir. Gísli biskup Magnússon hneykslast og mjög á þessu, talar um „hestætanna liderlige og forargerlige Opförsel“, vill þó ekki láta prestana refsa þeim, heldur áminna ])á kristilega, en ef þeir þverskallist eigi að fela sýslumönnum að hegna þeim. En hungrið mátti sín meira en kenningar kirkjunnar, og 20 árum síðar er jafnvel séra Þorsteinn orðinn mildari í garð hrossaketsætanna. Einn mikinn kost hefur þessi ævisaga, en það er hreinskilni höfundar. Hann gerir mjög lítið að því að fegra málstað sinn eða framkomu, og þó að lesand- inn fái ekki nema takmarkaða samúð með höfundinum og öllu amstri hans, fær maður ekki varizt þeirri skoðun að hann hafi alltaf lagt sig fram eftir beztu samvizku og haldið fast við það sem hann taldi sér og þjóðinni hollast. Nú efumst við ekki um að skoðanir hans voru rangar, en sökin á því er frekar að finna í þjóðfélagsástandinu heldur en hjá manninum Þorsteini Péturssyni.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.