Skagfirðingabók - 01.01.2002, Side 94

SKAGFIRÐINGABÓK
var hans hjartans mál og í erfðaskrá sinni gaf hann allar eigur
sínar í sjóð til þess að byggja barnaskóla á Islandi. Það varð til
þess að fyrsti barnaskóli landsins reis á Hausastöðum á Álfta-
nesi árið 1791, en næstu ár nutu ýmsir aðrir barnaskólar stuðn-
ings frá sjóðnum. Jón sjálfur kom þó aldrei aftur til Islands.
Harboe varð seinna Sjálandsbiskup og mikils virtur. Dönsk
stjórnvöld leituðu mjög til hans um málefni Islands eftir heim-
komuna, enda var hann einn fárra menntaðra Dana er dvalist
hafði hérlendis um einhvern tíma og kynnt sér aðstæður af eig-
in raun. Harboe lét sér heldur ekki nægja að leggja til umbæt-
ur á kristnihaldi hérlendis, heldur rak á eftir stjórnvöldum að
kynna sér efnahagsástand landsins. Sjálfur skýrir Skúli svo frá
í skýrslu sinni til Landsnefndar nokkru seinna, að upphaf
Innréttinganna megi rekja til komu Harboes, þá fyrst hafi
dönsk stjórnvöld farið að veita málefnum Islands athygli og
leitt hugann að úrbótum á landshögum. Það er einnig víst að
eftir veru Harboes hér fóru ýmsar spurningar að berast frá ver-
aldlegum dönskum yfirvöldum til íslenskra sýslumanna um
efnahag og atvinnuhætti á Islandi. Það gaf Skúla kærkomið
tilefni til þess að koma viðreisnarhugmyndum sínum á fram-
færi. I skýrslu sinni um Skagafjörð hnýtti hann því við aftast að
góð hugmynd gæti verið að skipa Islending sem landfógeta.
Dönum þóttu tillögurnar stórmerkar og athyglin beindist þeg-
ar að höfundi þeirra. Brátt kom að því að skipa þurfti nýjan
landfógeta og hefur Harboe væntanlega lagt gott orð með fyrr-
um ráðsmanni sínum sem rak biskupsstólinn með slíkri rögg-
semi. Spjallið í Auðunarstofu hafði þá líklega ekki alveg til
einskis verið.
Biskupsfrú lcetur fallerast
Áður en Harboe gat snúið heim þurfti hann að finna eftirmann
fyrir sig á Hólum, en það gekk brösuglega. „Væru prestarnir
úti hér jafn vel að sér í guðlegum vísindum og þeir eru í lög-
92