Orð og tunga - 01.06.2017, Síða 187

Orð og tunga - 01.06.2017, Síða 187
Anton Karl og Einar Freyr: Um af-liði í ópersónulegri þolmynd 177 liðurinn eðlilegur og því er ljóst að persónubeygð sögn þarf ekki að laga sig að frumlagi til að af-liður sé tækur. Aftur á móti getur skipt máli hvort nafnliður, sem táknar þolanda/þema, færist í frumlagssæti eða ekki; þ.e. af-liðir ganga illa í svokallaðri leppþolmynd (slíkar setningar hefjast gjarna á leppnum það); sbr. t.d. Höskuld Þráinsson (2007:272–273), Þórhall Eyþórsson (2008:179, 198) og Jóhannes Gísla Jónsson (2009:294–295).4 (9) a. Það var gripinn einhver nemandi (?*af kennaranum). b. Það var hjálpað einhverjum nemanda (?*af kennaranum). (Höskuldur Þráinsson 2007:272–273) Meginumfjöllunarefni þessarar greinar er ópersónuleg þolmynd og í henni er hvorki frumlag í nefnifalli né rökliður sem færist (eða gæti færst) í frumlagssæti. Þegar við ræðum ópersónulega þolmynd telj- um við þolmynd með aukafallsfrumlagi ekki með og ekki heldur þol mynd þar sem nafnliður stendur óhreyfður (leppþolmynd). Slík skil greining á ópersónulegri þolmynd nær yfir þolmynd áhrifslausra sagna (10a) og þolmynd sagna sem taka með sér forsetningarlið (10b) (sjá Sigríði Sigurjónsdóttur og Maling 2001:127; sbr. einnig Halldór Ármann Sigurðsson 1989:308–310 og Jón Friðjónsson 1989:77–92; sjá Siewierska 1984:93–95 um mismunandi skilgreiningar á ópersónulegri þolmynd). (10) a. Það var dansað. b. Það var gengið á lagið. Við höfum áhuga á því hvort og þá hvenær af-liðir eru tækir í óper- sónu legri þolmynd. Vegna þess að af-liður táknar geranda skiptir máli að gerandi sé í einhverjum skilningi hluti af ópersónulegri þol- mynd þó að hann sé ósagður. Mögulegt er að nota liði sem vísa til sem íslenskir málfræðingar eiga yfirleitt við þegar þeir tala um ópersónulega þol mynd. Hún nær að minnsta kosti utan um þær setningagerðir sem yfirleitt eru nefndar ópersónuleg þolmynd í skrifum um íslenska setningafræði. Svo get- ur verið að síðar komi í ljós að einhver önnur skilgreining sé gagnlegri en við ger- um ekki tilraun til að ganga lengra en aðrir að þessu leyti í greininni. Eitt atriði, sem mætti skoða í þessu sambandi, er leppþolmynd eins og í (9) þar sem af-liður er einnig oft talinn óeðlilegur. Ef sú staðreynd er tengd því hversu sjaldan af-liðir eru tækir í ópersónulegri þolmynd ætti hugsanlega að endurskipuleggja skil grein ing- arn ar þannig að leppþolmynd og ópersónuleg þolmynd séu í sama flokki. Frekari vangaveltur um slíkt verða þó að bíða betri tíma. 4 Dómarnir í (9) eru frá Höskuldi Þráinssyni og höfundar eru sammála þeim. Rit- rýnir telur þó að þessi dæmi séu frekar vond burtséð frá því hvort þar er af-liður eða ekki þannig að einhver munur virðist á málhöfum að þessu leyti. tunga_19.indb 177 5.6.2017 20:28:03
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224
Síða 225
Síða 226
Síða 227

x

Orð og tunga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.