Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.2016, Síða 66

Tímarit Máls og menningar - 01.06.2016, Síða 66
66 TMM 2016 · 2 Daisy Neijmann „Á landamærahafinu“ Hugleiðingar um sögur Svövu Jakobsdóttur Svava var meðal fyrstu íslenskra nútímahöfunda sem ég kynntist, fyrir langa löngu, á háskólaárum mínum erlendis. Þá hafði ég verið með Ísland á heilanum í þónokkur ár, og var farin að læra íslensku, en var ekki orðin nógu góð í henni til að geta lesið bókmenntaverk. Ég varð því að reiða mig á þýðingar, og nokkrar sögur Svövu höfðu verið þýddar yfir á ensku. Og það verður að segja eins og er: þær ollu mér vonbrigðum í fyrstu. Ég var ennþá með mjög glæsta og rómantíska mynd af Íslandi í huganum, og myndin sem birtist í þessum sögum hefði ekki getað verið frábrugðnari henni. En – ég gleymdi þessum sögum aldrei. Þær smeygðu sér inn í vitund mína. Þetta er meðal þess sem mér finnst vera svo merkilegt við verk Svövu. Þau hafa veruleg áhrif á mann, vekja spurningar, hugleiðingar – stundum óþægi- legar – neyða mann til að horfast í augu við ýmislegt, ásækja mann jafnvel. Og þetta er einmitt það sem mér finnst vera hlutverk listamanns. Sögurnar sem ég las fyrst voru hinar klassísku eldri sögur hennar: „Eld- hús eftir máli“ og „Saga handa börnum“. Hér birtist ekki hin stórkostlega og óspillta íslenska náttúra, þar sem búa sérvitrir bændur sem raula rímur og lesa fornsögurnar. Í „Eldhúsi eftir máli“ er að vísu landnámsmaður í aðal- hlutverki, og nafn hans, Ingólfur, vísar auðvitað strax til þess. En landnám hans er nútímalandnám, og felst í því að hanna og byggja hið fullkomna eld- hús, og ná með því frægð og frama eins og landnámsmennirnir til forna. Það sem mér finnst algjör snilld við þessa sögu er hvernig hún er sögð algjörlega út frá sjónarhorni karlsins, Ingólfs, og afhjúpar þannig stöðu kvenna í karla- heimi Íslandssögunnar, með sínum menningar- og þjóðernishugmyndum. Eldhúsið hefur jú lengi verið kennt við konur og kvennahlutverkið, hvort sem við lítum á það á jákvæðan eða neikvæðan hátt, lítum á eldhúsið sem hjarta heimilis og valdasvið kvenna – eða sem fangelsi kvenna. En hér, í þessu nútímalandnámi Ingólfs, er þetta rými, þetta svið, eldhúsið, tekið frá konunni af Ingólfi manninum hennar, og því breytt samkvæmt hugmyndum hans. Að lokum er eldhúsið því orðið hans afurð, heimur sem hann hefur skapað, hans veldi, sem konan hans þarf að laga sig að. Þegar kemur í ljós að hún á erfitt með það, skilur hann að hann verður að finna sér nýja konu. Í heimi landnámsmannsins er ekki pláss fyrir konuna, ekki einu sinni í eld-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.