Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.2003, Qupperneq 50

Tímarit Máls og menningar - 01.09.2003, Qupperneq 50
Þorgerður E. Sigurðardóttir Börnin sem búa á jaðrinum Um hryllilegar barnabókmenntir fyrir börn og fullorðna Líkt og margir aðrir hefur undirrituð aldrei vaxið upp úr því að lesa barnabækur. Það er í sjálfu sér ekki í frásögur færandi, ein af lífseigustu klisjunum i tengslum við barnabækur er eflaust sú að góðar barnabækur höfði jafnt til barna sem fullorðinna. Fleiri klisjur mætti tína til, t.d. að um sé að ræða þörf fullorðinna fyrir að varð- veita barnið í sér. Það er án efa margt til í þessu. En svo haldið sé áfram á sjálfsævisögulegum nótum, þá verður að segjast eins og er að smekkur minn á barnabókum hefur breyst. Núna hef ég mestan áhuga á bókum sem á ein- hvern hátt geta talist „súbversívar" (e. subversive, það sem leitast við að kollvarpa ríkj- andi hugmyndum og gildum), eða á skjön við viðteknar hugmyndir um barnabækur og inni- hald þeirra. Og það er skemmst frá því að segja að mér hefðu ekki þótt þessar bækur áhuga- verðar þegar ég var barn. Fyrir það fyrsta var ég mun meiri raunsæismanneskja þá. Ég skildi til dæmis ekki fyrirbæri eins og Múmínálfana og mér hefði ábyggilega þótt lítið til Blíðfinns og vina hans koma. Það var algjört skilyrði að sögu- hetjurnar væru eitthvað í líkingu við fólk, en ekki talandi dýr eða furðufígúrur (hvað þá talandi hattar og könnur). Þannig voru öll ævintýri á mörkunum, þar sem þau höfðu ekki nægilega raunveruleikaskírskotun, svona á yfirborðinu að minnsta kosti. Kannski var ég fórnarlamb sósfalrealismans sem einkenndi íslenskar barnabækur á áttunda áratugnum, og tókst að gera hugtakið „lykla- barn" spennandi. Eða kannski hafði ég bara tak- markað hugmyndaflug. Það er ekki efni þessar- ar greinar, heldur sú staðreynd að nú í seinni tíð hef ég, eins og svo margir, fallið fyrir ákveðnu markaðssetningarbragði, því nú er f tísku að markaðssetja barnabækur fyrir fullorðna og skrifa bækur fyrir fullorðna sem hafa á sér yfir- bragð barnabóka. Nærtækasta dæmið þessa stundina eru auðvitað bækurnar um Harry Pott- er, en þær eru beinlínis markaðssettar fyrir alla aldurshópa, eins og kunnugt er. Ekki verður hér borið í þann bakkafulla læk sem umræðan um Harry Potter er þessa dagana, heldur hugað að öðrum áhugaverðum bókum. Víti til varnaðar? Barnabókmenntir hafa frá upphafi haft það hlut- verk, öðrum þræði, að hræða börn til þess að fylgja boðum og bönnum foreldra sinna eða samfélagsins. Þeim hefur verið ætlað að hafa ákveðið forvarnagildi og vara barnið við að sýna frumkvæði, jafnframt því sem þær hafa átt að hvetja það til að gangast við þeim stað í veröld- inni sem foreldrarnir hafa ætlað því. Þessar bækur miðuðust við að gera börn að góðum og gildum þjóðfélagsþegnum, án þess að þeim væri treyst til að takast á við veröldina á sjálf- stæðan hátt. í þessu felst óneitanlega ákveðin mótsögn, enda er svo komið að bækur sem falla undir þessa lýsingu þykja varla við hæfi lengur. Ennþá má þó finna sígildar bækur af þessum toga í verslunum. Hver man til dæmis ekki eftir Bláu könnunni, sem gerði þau mistök að forvitnast um veröldina utan hillunnar sem hún átti heima á, og brotnaði þar af leiðandi í þúsund mola? Nokkuð er um það nú að bækur með blóðug- um siðaboðskap séu endurútgefnar, væntan- lega fullorðnum til skemmtunar. Fremstur meðal jafningja í þeim flokki er án efa þýski læknirinn Heinrich Hoffmann, sem skrifaði og mynd- skreytti barnabækur með hryllingsívafi um mið- bik nítjándu aldar. Þessar bækur voru gefnar út í Bandaríkjunum í kringum aldamótin 1900 og
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.