Morgunblaðið - 19.12.1991, Side 10

10
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. DESEMBER 1991
Reykjavíkur-
myndir RAX
List og hönnun
Bragi Ásgeirsson
Litmyndir í Morgunblaðinu um
helgar eru oft kapítuli útaf fyrir sig
og vilja draga athyglina frá sjálfu
lesmálinu jafn stemmningarríkar
og þær geta verið.
Þeir eru þannig ýmsir snjallir
ljósmyndarar blaðsins og einn af
þeim snjöllustu er tvímælalaust
Ragnar Axelsson, sem flestir
þekkja sem Rax. Hann hefur verið
einn dugmesti Ijósmyndari blaðsins
um árabil og starfsævi hans telst
vera orðin þó nokkuð löng þrátt
fyrir ungan aldur en hann er ein-
ungis þrjátíu og þriggja. Auk þess
hafa fréttamyndir eftir hann ratað
á síður ýmissa virtustu mánaða- og
vikurita heims eins og National
Geographic, Life, Time, Stern og
Le Figaro.
Nú hefur Ragnar gefið út bók
með ljósmyndum sínum, sem hann
hefur tekið í Reykjavík og nágrenni
og er hún 119 blaðsíður, með eina
eða fleiri ljósmyndir á öllum síðum
en lesmál í lágmarki. Formála og
pistil um ljósmyndarann hafa þeir
skrifað Matthías Johannessen og
Einar Falur Ingólfsson en úgefandi
er Hagall.
Þetta er það sem menn geta nefnt
fallega og stásslega bók, því að hér
er einungis um litmyndir á glans-
pappír að ræða og sumar æði
skrautlegar og fyrir kemur að þær
eða hluti þeirra sé úr fókus.
Þegar maður skoaðr hinar ýmsu
sýningar alþjóðlegra fréttaljós-
mynda hefur maður stundum undr-
ast hve vægi fréttarinnar er miklu
meira en gæði ljósmyndanna, og
minnist ég þess er hinn snjalli Ólaf-
ur K. Magnússon leit á mig og hristi
höfuðið á einni slíkri sýningu á
Kjarvalsstöðum fyrir nokkrum
árum.
Þegar ég skoða þessa bók verð
ég að viðurkenna að stundum lang-
ar mig til að hrista höfuðið þótt
góðar ljósmyndir og snjallar séu í
yfirgnæfandi meirihluta. En hér fer
Ragnar að mínu mati einmitt of oft
leið fréttagildisins og auk þess er
að mínu mati full troðið af myndum
RAX
í bókina og of oft skeður það að
mynd heldur t.d. að einum þriðja
áfram út á næstu blaðsíðu, sem
yfirleitt alltaf er til lýta og einkum
ef skiptingin á kilinum er jafn djúp
og afmarkandi. Þá vil ég heldur
biðja um minni mynd á einni síðu.
Þetta breytir í engu þeirri staðreynd
að Ragnar er afar snjall ljósmynd-
ari og efalaust á heimsmælikvarða
í sínum bestu myndum. En það er
eitt að vera góður ljósmyndari og
annað að hanna og gefa út bækur,
því að útgáfa bóka reynir á allt
aðra hæfileika.
En þó getur það í senn verið
skiljanlegt og réttlætanlegt að Rax
vilji láta koma fram, að hann sé
fyrst og fremst listamaður skyndi-
mynda og standi og falli sem slík-
ur, en að mínu viti er hann miklu
meira og því gerir maður strangari
kröfur til hans en margra annarra.
Kröfur sem hann rís fullkomlega
undir í sínum bestu myndum í bók-
inni og það hefði átt að vera létt
verk fyrir hann og hönnuðinn að
fylla margfalt stærra rit af slíkum
myndum.
Sennilega hefði útkoman orðið
heildstæðari ef myndirnar hefðu
verið flokkaðar niður á skipulegan
hátt og umfram allt þurfti að taka
tillit til þess að ljósmyndir lúta svip-
uðum lögmálum og ritmálið og tón-
listin um eyður, kaflaskil og þagnir.
Ég er mér þess vel meðvitandi
að ýmsir kunni að vera mér ósam-
mála, en það hefur alltaf farið í
taugarnar á mér að fletta í ljós-
myndabókum, sem án greinilegs
skipulags eru úttroðnar myndum
og það á jafnvel við um bækur frá
hendi heimsþekkta ljósmyndara.
Þegar ljósmyndirnar í bókinni eru
skoðaðar ofan í kjölinn og bornar
saman við myndir í blaðinu sjálfu,
sem eru prentaðar á ódýran, mattan
og þunnan pappír, þá er saman-
burðurinn oft óhagstæður, einfald-
lega vegna þess að mjúku og möttu
blæbrigðin búa yfir svo mikilli feg-
urð og nánd, þótt það sé yfirleitt
mun meiri dýpt og íjarvídd í mynd-
um á gljápappír.
Það kemur líka fram, að þótt
ætlunin hafi sennilega öðru fremur
verið að gefa út sannverðuga
myndabók um höfuðborgina, eins
og hún er í dag, og kynna blaðaljós-
myndarann snjalla Ragnar Axels-
son, þá er listamaðurinn oftar en
ekki að knýja á dyrnar, að segja
má, og taka frammi fyrir fréttaljós- |
myndaranum. En svo er það einnig
þveröfugt, þannig að einungis virð-
ist vera um heimild og tíðindaskrán- r
inu að ræða. Einfaldar stemmning-
aríkar og kristallstærar myndir
hrifu mig mest, og stundum alveg ■
upp úr skónum, og þá einkum ef ™
þær fá að njóta sín til fulls. í þeim
kemur fram hve gott auga Ragnar
hefur fyrir mikilvægum eðlisþáttum
ljósmyndunar. Jafnvel lítil mynd á
síðu getur verið stórum áhrifaríkari
tveimur myndum, sem auðvelt er
áð benda á víðs vegar í bókinni.
Reykjavík hefur á sér fleiri hliðar
en fram koma og það hefur ljós-
myndarinn Rax einnig og því sakn-
ar maður t.d. svart-hvítra mynda
og fjölbreytilegri áferðar, sem hefði
t.d. fengist með mismunandi gerð-
um af pappír.
Hönnuður bókarinnar, Sigurþór
Jakobsson, hefur unnið gott verk
hvað útlit snertir en hins vegar
hefði mátt vinsa úr myndunum, og
hafa þær hnitmiðaðri í uppsetningu.
Litgreiningu myndanna annaðist 1
Myndmót, filmuvinnu Litróf, en
prentun og bókband Prentsmiðjan
Oddi og er þá ekki að sökum að
spyija um árangurinn.
Stjómleysingjaborgin
Bókmenntir
Jóhann Hjálmarsson
Eduardo Mendoza: Undraborg-
in. Guðbergur Bergsson þýddi.
Forlagið 1991.
Undraborgin er saga Barcelona
í formi skáldsögu um undirheima,
svik og pretti, fjármálaóreiðu og
glæpi og hvers kyns lausung eins
og það er kallað. í upphafí bókar,
1886, ríkir byltingarástand í borg-
inni og þá kemur þangað Onofre
Bouvíla, aðalsöguhetjan. Skáldsag-
an snýst mjög um heimssýninguna
sem haldin var í borginni 1888,
undirbúning hennar, hana sjálfa
og afleiðingar; allt það sem hún
hafði í för með sér í daglegu lífi
Barcelonabúa og hver áhrif hennar
urðu á þá.
Onofre Bouvíla er skálkur eins
og við þekkjum þá úr rótgrónum
prakkarasögum Spánvetja. Hann
er að drepast úr hungri og vesöld
þegar hann kemst í kynni við
stjórnleysingja og er ráðinn í vinnu
til þeirra, hlutverk hans verður að
dreifa áróðursgögnum fyrir þá.
Stjórnleysingjar hafa löngum
verið aðsópsmiklir á Spáni, ekki
síst í höfuðborg Katalóníu, Barcel-
ona. Skáldsaga Eduardos Mendoza
imsMmnMEii
Sími 67*90-90 - Síóiiiiniia 21
Sýnishorn úr skrá yfir
atvinnuhúsnæði
Verslunar- og skrifstofu-
pláss. Vorum að fá í eink.asölu nokk-
ur vönduð, fullbúin verslunar- og skrif-
stofurými á eftirsóttum stað.
Verslunarpláss 120 fm.
Skrifstofupláss 500 fm.
Skrifstofupláss 650 fm.
Skrifstofupláss 140fm.
Skrifstofupláss 150fm.
Þetta er aðeins sýnishorn úr skrá yfir
atvinnuhúsnæði.
Sum af þessum plássum, sem hér eru
auglýst, eru nú í útleigu og geta því ef
til vill hentað sem fjárfesting.
- \lnry |»jóim*la í úrulit;ri. f
*»«-rrir kh-liu-*m. ••JiHjori 1'orWfur l.wVnunrl-^in. —duitt.
Eduardo Mendoza
sem er Barcelonabúi að uppruna
er harðsvíruð ádeila á vinnubrögð
stjórnleysingja eða að minnsta
kosti ákveðinn hluta þeirra. Það
er ljóst að meðal sumra forystu-
manna var einskis svifist, glæpir
taidir sjálfsagðir, bæði í þágu stefn-
unnar og líka til að koma einstakl-
ingum til valda og auðs.
Undraborgin, sem getur minnt á
hið margumtalaða töfraraunsæi
Rómönsku Ameríku, hefur sagn-
fræðilegan ramma, höfundurinn
kappkostar að setja þráðinn í sam-
hengi sögunnar, heima og erlendis.
Best er þó líklega að Iesa hana sem
skáidsögu eingöngu, uppspuna,
láta sagnfræðina lönd og leið.
Hlaut viður-
kenningu
Menton-borgar
SIGURÐUR Haukur Lúðvíksson
hlaut viðurkenningu Menton-
borgar á alþjóðlegri málverka-
sýningu, sem haldin var í Suður-
Frakklandi fyrir skömmu.
Þetta var í þriðja sinn, sem L’A-
igle de Nice stendur fyrir alþjóð-
legri listaverkasamkeppni í samráði
við borgaryfiravöld í Nice. Á sýn-
ingunni voru 200 listaverk eftir 109
listamenn frá 27 löndum, þar af
voru þrjú olíumálverk eftir Sigurð
Hauk. Frá þessu er skýrt í frétt frá
Louisu Rögnu Sigurðardóttur í
Nice.
Eduardo Mendoza er hugkvæm-
ur höfundur og skrifar afar
skemmtilega.
Undraborgin eins og svo margar
„hópsögur" er á köflum dáiítið erf-
ið að átta sig á. Höfundurinn fæ-
rist of mikið í fang. Persónumar
mörgu verða ekki allar sérstaklega
minnisstæðar og vafasamt erindi
sumra þeirra. Upp úr gnæfir Bouv-
íla og konur og karlar sem koma
að marki við sögu hans, hin iitríku
feðgin, Braulío og Delfína og fleiri
mætti vissulega nefna. Mér kemur
í hug Húmbert Fíga í Morera sem
gerir sér grein fyrir eftirfarandi og
hefur vit á að hagnast á því eins
og öðru sem hann tekur sér fyrir
hendur: „Það versta hjá fátækling-
um sem bijóta af sér er að þeir fá
ekki hæfan lögfræðing sem leysir
þá úr vanda.“ Unnendur reyfara-
legra frásagna fá nokkuð fyrir snúð
sinn hjá Mendoza hvað varðar þátt
Húmberts í sögunni.
Það er einkenni margra
spænskra skáldsagna að þær fjalla
á mög óvæginn hátt um mannfólk-
ið. Þetta hefur verið kallað grimmd-
arraunsæi og meðal hinna fræg-
ustu slíkra höfunda er Nóbelsverð-
launahöfundurinn Camilo José
Cela. Grimmdarraunsæið náði há-
marki í byijún fimmta áratugar,
að lokinni borgarastyijöld á Spáni
og í upphafi heimsstyijaldar.
Ástandið var ekki glæsiiegt. Jarð-
vegur raunsærra bókmennta beið
höfunda sinna. Þá skorti ekki held-
ur pæstu áratugina.
Ólíkt Camilo José Cela (Býkúpan
til dæmis) er Eduardo Mendoza iít-
ið fyrir samtöl. Bein frásögn setur
sterkastan svip á Undraborgina og
er mælska höfundarins samfara
nákvæmni með ólíkindum. Hinn
góði sagnamaður, Mendoza, slakar
þó hvergi verulega á spennunni,
enda er þessi langa skáldsaga
skemmtilegur lestur eins og fyrr
segir. Lýsingar á andrúmslofti
borgarinnar og furðulegum og öfg-
afullum íbúum hennar hrífa mest.
Gráglettni höfundarins ræður oft-
ast ferðinni, beisk ádeila er víða
tilgangur sögunnar, en kímnin
blundar undir niðri, ósvikin kátína
sagnamannsins.
Undraborgina hefur Guðbergur
Bergsson þýtt á lifandi og lipurt
mál, bætir eins og ekkert sé þess-
ari þykku skáldsögu við hið kynlega
safn þýddra skáldsagna sem eftir
hann liggur.
I
E
I
Stefán Aðalsteinsson
Bók um litaafbrigði
íslenska hestsins
Friðþjófur Þorkelsson
ÍSLANDSMYNDIR hafa gefið út
bókina Islenski hesturinn - Iita-
afbrigði eftir Stefán Aðalsteins-
son og Friðþjóf Þorkelsson.
I fyrsta kafla bókarinnar, sem
heitir Litaafbrigði íslenska hestsins,
eru 40 ljósmyndir Friðþjófs Þorkels-
sonar, sem sýna hina ýmsu hesta-
liti. Síðan tekur við texti Stefáns
Aðalsteinssonar og skiptist hann í
fimm meginkafla, sem heita: Ein-
kenni og eiginleikar íslenska hests-
ins, Litalýsingar, Erfðir - almennar
reglur, Erfðir á einstökum litum og
Leikur að litum.
„Minn hluti fjallar um liti og lita-
erfðir samkvæmt reglum, sem ég
hef fundið við rannsóknir á íslenska
hestinum og eru nú samþykktar um
allan heim,“ sagði Stefán Aðal-
steinsson í samtali við Morgunblað-
ið. „í þetta kerfi geta menn sótt
vitneskju um það, hvaða lit þeir
megi búast við á folaldi út frá litun-
um á þeim hrossum, sem æxlað er
saman. Reglurnar um litaerfðir ís-
lenska hestsins eru því komnar
þarna á bók.“
Stefán sagði litamöguleikana geta
verið allt frá einum Iit, eins og rauð-
um, þegar rauðu væri æxlað við
rautt, og upp í yfir þijátíu.
En Stefán fjaliar um ileira en
bara liti í texta sínum. „Ég fjalla
iíka um uppruna hestsins, sögu hans
í landinu, eðli hans, geðslag og gang-
tegundir.“ Þetta gerir Stefán undir
fyrirsögnunum Uppruni, Hesturinn
í fornum sögum, „Þá riðu hetjur um
héruð“, Reið Árna Oddssonar, Líf
hestsins í landinu, Hrossakjötsát,
Hestur og hestamaður og Gang-
tegundir.
I kaflanum Leikur að litum segir
Stefán nokkur dæmi þess að menn
fengu folöld öðru vísi á litinn, en
þeir áttu von á og hvernig þær gát-
ur ráðast samkvæmt reglum hans
um litaerfðir.
Bókin er 64 blaðsíður í stóru broti.
Hún er gefin út í sérstakri öskju og
þat' í eru einnig eftirprentanir af ljós-
myndum Friðþjófs Þorkelssonar.
Myndirnar tók Friðþjófur á árun-
um 1976-1990. Hann sagði í sam-
tali við Morgunblaðið, að flestar
myndirnar væru tekinar á Suður-
landi, en hluti líka á fjórðungs- og
landsmóti fyrir norðan. Myndirnar
eru teknar á tímabilinu viku af júlí
fram að viku af ágúst, en þá eru
hrosshárin ferskust á litinn og kvið-
hár og gömui hár horfin af búknum.
„Vandamálin eru vindurinn og birt-
an,“ sagði Friðþjófur. „Það má ekki
vera of mikill vindur og birtan verð-
ur að vera hæfileg.
Það getur verið heilmikið trimm
í kring um hestana, þar til fram
kemur það sjónarhorn, sem hægt
er að sætta sig við ,“ sagði Friðþjóf-
ur, þegar hann var spurður hvernig
fyrirsætur hestar væru. „Og það er
oft er betra að hafa aðstoðarmann
til að vekja athygli hestsins á öðru
en ljósmyndaranum.“
Áður hefur komið út veggspjald
með ljósmyndum Friðþjófs af hesta-
litum. Hann sagði flestar myndirnar
í bókinni nú nýjar. „Ég reyndi að
endurnýja sem ég gat,“ sagði Frið-
þjófur. „Og það eru bara fá sjaldgæf-
ustu afbrigðin, sem ekki vannst tími
til að taka nýjar myndir af.“