Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 2004, Side 78

Náttúrufræðingurinn - 2004, Side 78
Náttúrufræðingurinn F RÉTTIR VlLTU VEÐJA Á KLÓNAÐAN HEST? Það hefur vafíst fyrir mönnum að klóna hross, en nú virðast vandmál við það vera að leysast. Þegar þetta er skráð, um þjóðhátíðarleytið 2003, skokkar mánaðar- gamalt, klónað múldýrsfolald í Idaho - en múldýr er afkvæmi asna og hryssu. Ein hryssa er komin að kasti með klónað folald sinnar tegundar á Italíu, og von er á öðru í Texas í nóvember. Eigendur veðhlaupahesta fylgjast af athygli með þessum tilraunum. Að vísu gilda í mörgum virtum veðhlaupum alþjóðlegar reglur, sem banna þátttöku hrossa, er komin eru í heiminn á annan hátt en við eðlilega pörum hests og hryssu, en hér er mikið fé í veði, og kunnugir telja að eftir fimm til átta ár hafi ríkir og valdamiklir veðhlaupahrossaútgerðarmenn fengið reglumar þannig sveigðar, að þeir geti sett klónaða hesta út á hlaupabrautimar. Við þetta vinnst það - ef vel tekst til með klónunina - að nákvæmar eftir- myndir frækilegra veðhlaupahesta geta fetað í fótspor erfðagjafa sinna, sem kannski em löngu dauðir eða að öðmm kosti vanaðir. Ömólfur Thorlacius rakst á petta í pistlinum This Week í New Scientist, 7. júní 2003. Vetni í búri Við Islendingar ætlum okkur stóran hlut í nýtingu vetnis sem lítt mengandi orkugjafa, meðal annars til að knýja bifreiðar, og vissulega stöndum við þar flestum þjóðum framar, þar sem við getum framleitt vetnið án þess að menga gufuhvolfið með gróðurhúsalofti. Flestir tilraunabílar, sem nú ganga fyrir vetni, ýmist með sprengihreyflum eða efnarafölum, flytja orku- gjafann í brúsum, undir meira en 300-földum loftþrýst- ingi. Ekki mega brúsamir springa, og þeir þurfa því að vera öflugir og að sama skapi þungir - þeir vega 7 til 20 sinnum meir en það vetni sem í þá kemst. „Þetta er aðalvandinn," er haft eftir Maríu Maack hjá fyrirtækinu Islensk nýorka. Tæknimenn víða um heim leita þvi að nýjum leiðum til að geyma vetni undir hóflegum þrýstingi. Hægt er að binda það við ýmsa málma, en tengslin eru fullsterk, svo háan hita þarf til að rjúfa þau. Örgrannar kolefnisslöngur (carbon nanotubes) em léttar og hemja meira vetni, en til þessa hefur reynst erfítt að staðla framleiðslu á þeim. Nú em efnafræðingar við Michiganháskóla að þróa stórsameindir, „málm-lífræn búr" (metal organic frame- works, MOF), þar sem heppileg lífræn efni, úrefni bens- ens, em skorðuð í málmgrind. Þessi búr skorða vetnið ekki sterkar en svo að það losnar við herbergishita og geymist við hóflegan þrýsting - um tuttugufaldan loftþrýsting, sem er ekki nema tvöfaldur þrýstingurinn í venjulegum vindlingakveikjara. Enn vantar nokkuð upp á að þessi málm-lífrænu búr geti bundið jafnmikið vetni og málmamir, en frekari þróun gæti breytt því. María Maack og fulltrúi Honda- bílasmiðjunnar, sem framleitt hefur vetnisbíla, binda miklar vonir við þessa þróun á geymslu vetnis við lágan þrýsting. Ömólfur Thorlacius sótti þetta í New Scientist, 24. maí 2003: Fill her up with caged hydrogen eftir Nicola Jones. Er bráðalungnabólgan SJÁLFSÓNÆMISSJÚKDÓMUR? Margt er enn óljóst um eðli bráðalungnabólgunnar. Upphaflega var talið að um 4% sjúklinga dæju úr veik- inni. Sú tala er nú á uppleið, og breskur farsóttafræð- ingur, sem kynnt hefur sér gang veikinnar í Hong Kong, telur trúlegt að þegar upp er staðið verði dánartalan á milli 8 og 15 af hundraði. Margt bendir til þess að veikin herji lítt á böm. Að vísu em tilvikin enn of fá til þess að nokkuð verði fullyrt um þetta, en óstaðfestar skýrslur benda til þess að ekkert af þeim hundruðum sjúklinga sem látist hafa af lungnabólgunni sé bam. Ein tilgáta, sem nýlega var birt í ensku læknariti, Lancet, er sú, að veiran sem slík drepi ekki fmmur í lungunum, en hún ráðist á ónæmiskerfi sjúklinga með þeirri afleiðingu að kerfið eyðileggi þessar fmmur. Þetta væri þá dæmi um svonefnt sjálfsónæmisviðbragð. Skýringin á því, hve vel böm þola veikina, væri sam- kvæmt þessu að ónæmiskerfi þeirra er enn að þroskast. Annað, sem rennir stoðum undir tilgáhma, er að alnæm- issjúklingar, sem lágu á sömu stofu á kínverskum spítala og menn með bráðalungnabólguna, tóku ekki veikina, og skýringin væri sú að ónæmiskerfi þeirra væri þegar lamað af völdum annarrar veim. The Ecommist, 3.-9. maí 2003: Good times, bad times. Örnólfur Thorlacitis tók saman. 164

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.