Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1993, Síða 19

Náttúrufræðingurinn - 1993, Síða 19
Magnús Á. Sigurgeirsson og Markús A. Leosson Gjóskulög í Sogamýri Tvö gjóskulög frá upphafi nútíma INNGANGUR Hér verður greint frá athugunum á tveimur gjóskulögum í Sogamýri í Reykjavík, en Sogamýrin liggur innan austurhluta borgarinnar þar sem nú eru meðal annars göturnar Faxafen, Fáka- fen og Skeifan. Landslag á Reykjavíkursvæðinu ein- kennist rn^st af jökulsorfnum ásum og dældum sem jöklar síðustu ísaldar hafa sorfið í berggrunninn. Mýrar hafa síðan myndast í vatnsfylltum dæld- ununi. Gróðurleifar hafa smám saman safnast fyrir í mýrunum og mór orðið til. Mórinn í Sogamýri er að jafnaði ekki aðgengilegur en vegna byggingar- framkvæmda í mýrinni á undanförnum árum hafa gefist góð tækifæri til að skoða innviði hennar náið. Haustið 1987 voru ofanritaðir þátttakendur í skoðunarferð jarðfræðinema frá Háskóla íslands og var þá meðal annars skoðað mósnið í húsgrunni þar sem nú er Faxafen 12. Vorið 1988 lágu leiðir síðan aftur um Sogamýri og voru gjóskulög í mónum þá skoðuð nánar og snið mælt. Efsti hluti mýrarinnar einkennist af fokkenndum jarðvegi en síðan tekur við starar- og mosamór með afmörk- uðum lurkalögum. Neðst í sniðinu er grænleitur ísaldarleir. Gjóskulög koma fyrir með stuttu millibili, frá efstu lögum niður undir ísaldarleirinn. Sérstaklega beindist athygli okkar að tveimur dökkum gjóskulögum neðst í mónum, rétt ofan leirsins. Hér var greinilega um gömul og lítt þekkt gjóskulög að ræða. Afráðið var að skoða þcssi tvö lög nánar, kornagerð þeirra og efnasamsetningu, og reyna síðan að fá hugmynd um aldur þeirra. Greint er frá niðurstöðum þessara athugana hér. GJÓSKULÖG í SOGAMÝRI Áður en lengra er haldið er rétt að gera stutta grein fyrir þeim gjósku- lögum sem fundist hafa í Sogamýri (1. mynd). Athuganir og efnagreiningar á öðrurn gjóskulögum en hinum tveimur neðstu fóru fram á árunum 1989-1990 (Magnús Á. Sigurgeirsson 1992a). Efsta gjóskulagið í sniðinu er Kötlulag sem talið er vera frá lokum 15. aldar (Guðrún Larsen 1978). Þetta lag hefur gjarnan verið nefnt K-1500 og er þykkasl gjóskulaga á Reykja- víkursvæðinu frá því eftir landnám. Næstefsta lagið er orðið til við gos í sjó skammt undan Reykjanesi á þriðja áratug 13. aldar, sennilega árið 1226 (Magnús Á. Sigurgeirsson 1992a, 1992b). Þetta lag samsvarar því gjósku- lagi sem almennt hefur verið nefnt miðaldalagið (ML). Næst kemur auð- Náttúrufrœðingurinn 62 (3-4), bls. 129-137, 1993. 129
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.