Ný saga - 01.01.1988, Síða 81

Ný saga - 01.01.1988, Síða 81
ÁST OG HJÓNABAND Á FYRRI ÖLDUM Eftir nokkurra ára hjónaband. sögutúlkun þeirra sagnfræð- inga sem vísað hefur verið til hér að framan. Mannfélags- fræðingurinn Alan Macfar- lane hefur í ritinu Marriage and Love in England 1300 — 1840 haldið því fram að „ást- in“ hafi gegnt litlu hlutverki í að breyta ásýnd ensks samfé- lags frá 14. öld til miðrar 19. aldar.12 Macfarlane heldur því fram að enskt samfélag hafi í efnahagslegu og félagslegu til- liti þróast í átt til borgarlífs- menningar, kapítalískra fram- leiðsluhátta og einstaklings- hyggju langt á undan flestum evrópskum ríkjum. Hann tel- ur að sú þjóðfélagsgerð sem í flestum löndum álfunnar er talin hafa leyst bændasamfé- lagið af hólmi á 18. öld hafi þegar verið ráðandi í Englandi um miðja 17. öld. Litlar breyt- ingar hafi orðið á fjölskyldu- gerðum og -stærðum í Eng- landi undanfarnar fjórar aldir a.m.k. og ekki verði séð að samfélagsþróunin hafi fram um miðja 19. öld leitt til breyt- inga á tilfinningalífi, hvað þá að fyrirbæri tengd því, t.d. ástin, hafi haft áhrif á samfé- lagsþróunina. Hann álítur að ástin hafi hvorki stjórnað því hvort fólk kvæntist né ráðið makavali — ekki einu sinni á fyrri hluta 19. aldar — heldur hafi ákvörðun um að ganga í hjónaband mótast af því hvort sú ráðstöfun gæti (í almennri merkingu) talist viðkomandi einstaklingi hagfelld. Máli sínu til stuðnings vísar Macfarlane í minnisblöð Charles Darwins. Eitt þeirra geymir hugleiðingar Darwins um hjónaband. Þar skráir hann í einn dálk það sem hann telur jákvætt við að kvænast, en í annan kosti þess að vera áfram ókvæntur. Kosti þess síðarnefnda telur hann m.a. þá að hann geti sjálfur ráðstafað tíma sínum, geti valið sér fé- lagsskap, þurfi ekki að sinna ættingjum konu sinnar og standa undir kostnaði við börn og heimili o.fl. Meðal þess sem hann taldi jákvætt við að kvænast var að hann myndi eignast börn (væri það Guði þóknanlegt), heimili og einhvern til að annast um það og lífsförunaut „sem sýndi manni áhuga (vin í ellinni) — einhvern til að elska og leika við — og væri í öllu falli skárri kostur en hundur“.13 Afstaða Darwins til hjóna- bandsins mótast einvörðungu af því hvaða áhrif það mundi hafa á persónulega hagi hans. Um það viðhorf til kvenna, sem endurspeglast í minnis- greinunum, mætti hafa mörg orð, þótt ekki verði farið út í þá sálma hér. Einstaklings- hyggja, í þeirri merkingu að einstaklingar breyti að jafnaði í samræmi við raunverulega eða ímyndaða hagsmuni sína, verður kjarninn í túlkun Macfarlanes á ást og hjóna- bandi í Englandi á tímabilinu 1300—1840, en um einstak- lingshyggjuna sem áhrifavald þjóðfélagsþróunar hefur hann fjallað í öðru riti.14 Aðrir fræðimenn hafa dreg- ið í efa að ást hafi ráðið miklu við makaval alþýðufólks á 19. Þeir sagnfrædingar sem adhyllst hafa þá skoðun að ást í merkingunni „rómantísk ást“ hafi einkum tekið að ryðja sér til rúms við makaval I Vestur- Evrópu síðustu 200 til 250 árin virðast tengja þessa breytingu upphafi, iðnbyltingar, breyttum búsetuháttum í kjöifarhennar og hnignun fjölskyldunnar sem framieiðstueiningar. 79
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Ný saga

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.