Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1999, Page 98

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1999, Page 98
EINAR MÁR JÓNSSON „Skammtímanum“ tilheyra einkum og sér í lagi atburðir stjórnmálasögunn- ar, uppreisnir, valdarán, styrjaldir og slíkt, en einnig hliðstæðar gjörningar í menningar- og þjóðlífi, ferðalög poppstjarna og hjúskaparmál þjóðhöfð- ingja, svo eitthvað sé nefnt: það eru sem sé atburðir sem hægt er að lesa um á síðum dagblaða, gerast einu sinni, fylla takmarkaðan tíma og takmarkað rúm og lenda síðan, ef verkast vill, á síðum „atburðasögu". Oft mynda slíkir atburðir lengri keðjur en þær ná þó aldrei yfir mjög mörg ár: heimsstyrjöldin fyrri sem stóð yfir í fjögur ár er dæmi um slíkt. f „langtímanum“ eru svo alls kyns þjóðfélags- og landfræðileg kerfi, sem standa í ár og aldir og virðast þess vegna óhagganleg en breytast eigi að síður, stundum svo hægt að venjulegur einstaklingur greinir það tæplega en stundum í snöggum umbyltingum. Meðal fyrirbæra af þessu tagi eru t.d. landamæri milli rómanskra og germ- anskra tungumála í Vestur-Evrópu, eða milli kaþólskra manna og mótmæl- enda, sem högguðust varla öldum saman. Slík fyrirbæri eru e.k. rammi utan um atburði skammtímans, eða leiksvið þeirra. Milli „skammtímans“ og „langtímans" er svo „miðtíminn" sem Braudel átti reyndar í nokkrum brösum með, þar sem þessi bylgjulengd var ekki á sama hátt sýnileg með berum augum og hinar tvær. En í efnahagslífi Evr- ópu rakst hann á mjög skýrar sveifluhreyfingar eða hringgengi, þar sem bylgjulengdin var nokkrir áratugir, frá þrjátíu árum og upp í fimmtíu ár: þetta eru þær sveiflur sem rússneski hagfræðingurinn Kondratieff varð fyrstur til að skilgreina skömmu eftir 1920 og hafa síðan verið við hann kenndar. Braudel lagði þær nú til grundvallar í skilgreiningu sinni á „mið- tíma“ og virtist það gefa góða raun í hagsögu, en tilraunir hans til að útfæra þessa hugmynd í öðrum greinum sagnfr æði voru hins vegar ekki eins sann- færandi. Eigi að síður er ljóst að „Kondratieff-sveiflur“ af þessu tagi eru djúpstæð fyrirbæri og hafa róttæk áhrif á allt þjóðfélagið, langt út fyrir efnahagslífið sjálft, jafnt á atburðasögu sem á menningarsögu í víðustu merkingu. Einnig er ljóst að þessar sveiflur eru af öðru tagi en fyrirbæri „skammtíma“ og „langtíma": oft á tíðum eru þær undarlega reglubundnar, þótt það hafi vafist mjög fýrir mönnum að finna nokkra skýringu á því, að þessu leyti virðast þær vera kraftbirting fyrirbæra eða kerfa, sem hljóta að tilheyra á einhvern hátt „langtíma“, hver sem þau eru, og þær eru í sjálfu sér endurtekningar, því ekki er hægt að tala um „Kondratieff-sveiflur“ yfirleitt nema fleiri en ein komi hver á eftir annarri í nokkuð reglubundinni röð, því sjaldan er ein Kondratieff-báran stök. Þær koma heldur ekki í ljós, nema horft sé á söguna úr ákveðinni fjarlægð: þær eru eins og eitthvert landslag utan við beina rás tímans og birtast ekki sem venjulegir „atburðir“, nema 96 www.mm.is TMM 1999:4
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.