Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.2009, Síða 57

Tímarit Máls og menningar - 01.06.2009, Síða 57
U p p k a s t i ð 101 á r i s í ð a r TMM 2009 · 2 57 Þessar tvær nýbirtu ritsmíðar eru tilefni greinar minnar. Ég verð að segja fyrir sjálfan mig að mér finnst umræða og ágreiningur um upp- kastið ekki nærri eins úrelt þing núna og veturinn 1963–64. Úr þessu verður varla annað sagt en að deilan um uppkastið sé orðin eitt af sígild- um ágreiningsefnum Íslendinga. Og varla mun hún lognast út af í þeim átökum sem við eigum óhjákvæmilega fyrir höndum um aðild okkar að Evrópusambandinu. Hvað var uppkastið? Nú er komið meira en mál að rifja stuttlega upp hvað þetta uppkast var. Þá er ráðlegt að byrja á að skipta í tvo samofna þætti þeim ferli sem við erum vön að kalla sjálfstæðisbaráttu Íslendinga, en mér finnst kannski betra að kalla þjóðríkismyndun.19 Annar þátturinn varðar stöðu íslenska samfélagsins í danska ríkinu eða veldi Danakonungs (eða utan við það); hér eru lykilhugtökin sjálfstæði og þjóðfrelsi. Hinn þátturinn snýst um fyrirkomulagið á þeirri sjálfstjórn sem Íslendingar höfðu, eða vildu fá, og þar er lýðræði meginatriði. Ég segi að þessir þættir séu samofnir, og það voru þeir einkum á þann hátt að stjórnarskrá Íslands, lagabálkurinn sem kvað á um síðartalda þáttinn, innihélt óhjákvæmilega líka reglur um stöðu Íslands í Dana- veldi. Þannig segir til dæmis í stjórnarskrárákvæðinu sem stofnaði heimastjórn á Íslandi árið 1904 að ráðherra Íslands skuli hafa aðsetur í Reykjavík en fara „svo opt sem nauðsyn er á, til Kaupmannahafnar, til þess að bera upp fyrir konungi í ríkisráðinu lög og mikilvægar stjórnar- ráðstafanir“.20 Orðin „í ríkisráðinu“ voru sett inn í stjórnarskrárfrum- varpið að kröfu dönsku stjórnarinnar og voru forsenda þess að frum- varpið hlyti staðfestingu konungs á ábyrgð þess danska ráðherra sem fór með Íslandsmál áður en heimastjórn komst á. En með þeim var, raunar í fyrsta sinn í stjórnskipunarsögu Íslendinga, kveðið skýrt á um það í lögum að Ísland væri hluti af danska ríkinu en ekki einhvers konar sam- bandsland eða hjálenda þess. Þótt jafnan hefði verið fjallað um Íslands- mál í danska ríkisráðinu hafði aldrei verið skráð eða formlega samþykkt nein regla um það neins staðar. En þrátt fyrir þess konar samþættingu skulum við hugsa um þræði þjóðríkismyndunarinnar sem aðgreinda og segja að þeir hafi flutt a) þjóðríkismyndun, sjálfstæði og b) þjóðríkismyndun, lýðræði. Þjóðfundurinn 1851 var fyrsta samkoman þar sem stjórnskipunarmál Íslands voru rædd formlega, og þar var þáttunum fléttað saman í ein og sömu frumvörpin, annað frá Danastjórn, hitt frá meirihluta Jóns Sig- TMM_2_2009.indd 57 5/26/09 10:53:25 AM
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.