Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Side 105

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Side 105
Seltjarnarnes og Kjalarnes eru staðir þar sem viðbúið var að þær væri að finna. HELSTU NIDURSTÖÐUR Hörfunarsaga ísaldarjökulsins af Reykjavíkursvæðinu er ekki vel þekkt þótt reynt hafi verið að varpa Ljósi á grófustu drætti hennar (t.d. Arni Hjartarson 1989). Með nýju aldurs- greiningarnar að leiðarljósi má reyna að fylla upp í nokkrar eyður þessarar sögu. ísaldarjöklar virðast hafa hörfað inn fyrir núverandi strönd á Kjalarnesi og í Hvalfjarðarmynni í hlýindum á bölling fyrir 12-13 þúsund árum. Við sunnan- verðan Faxaflóa hafa jöklar verið komnir inn fyrir Seltjarnarnes. A eldra- dryas (eða fyrri hluta alleröd) gengu þeir nokkuð fram á ný í Hvalfirði en á Reykjavíkursvæðinu hafa enn ekki fundist jarðlög eða skeljar frá þeirri tíð. Á alleröd drógust jöklar verulega saman og sjávarset Fossvogslaganna myndaðist. Óvíst er hve langt jökul- linn hörfaði til lands en vísbendingar eru um að hraun hafi runnið á auðri jörð á Hengilssvæðinu og á Hellis- heiði á þessum tíma (Snorri P. Snorra- son 1990, Árni Hjartarson 1991a). Um 11.000 BP kólnaði skyndilega við Norður-Atlantshaf og jöklar sóttu í sig veðrið (Dansgaard o.fl. 1989). Skriðjökull ruddist yfir Reykjavík og gekk út Skerjafjörð einhvern tíma eftir 10.700 BP. Sýnin frá Seltjarnarnesi benda til að skeldýralíf hafi dafnað þar í auðum sjó fram til 10.200 BP. Um það leyti náði jökullinn hámarki, kaffærði Álftanes, Seltjarnarnes og Viðey og hefur vafalítið gengið út í Leiruvog og Kollafjörð en út á Kjalar- nes hefur hann ekki náð. Upp í Blá- fjöllum hlóðst Vífilsfell upp undir jökulbungunni, sem þá var a.m.k. 700 m þykk (Árni Hjartarson 1991a). ísöld lauk og nútími hófst fyrir 10.000 árum. Ekki er vitað hvenær jöklar yngra-dryas stigsins tóku að hörfa frá ystu görðum sínum. Undan- hald þeirra virðist hafa verið hratt en ekki látlaust. Við og við hægðu þeir á sér, stöldruðu við og sóttu jafnvel fram um stund (8. mynd). Álftanes- garðurinn er merki um slíka framrás, sem og garðarnir í Kópavogi. Þessir garðar eru frá ísaldarlokum eða upp- hafi nútíma. Aldursgreiningar á skeljum frá Austurströnd á Seltjarnarnesi og Hótel Loftleiðum sýna að um 9.900 BP er Reykjavíkursvæðið autt og ís- frítt. ÞAKKARORÐ Ég vil sérstaklega þakka Árnýju E. Sveinbjörnsdóttur og Sigfúsi Johnsen ánægjulegt samstarf við þessar rannsóknir. Þau undirbjuggu greiningar á skeljasýnum og mældu 813C-hlutfall þeirra. Auk þess höfðu þau milligöngu um greiningu þeirra í Danmörku. Einnig þakka ég Jan Heine- mejer og samstarfsmönnum hans við AMS C14-aldursgreiningastofu Háskólans í Ár- ósum. Gyða Guðmundsdóttir hrein- teiknaði myndir og Ingibjörg Kaldal las yí'ir texta. Kann ég þeim öllum alúðar- þakkir fyrir. HEIMILDIR Andersen, G.J., J. Heinemeier, H.L. Nielsen, N. Rud, M.S. Thomsen, Sigfús J. Johnsen, Árný E. Sveinbjörnsdóttir & Árni Hjartarson 1990. AMS 14C dating on the Fossvogur sediments, lceland. Radiocarbon 31. 592-600. Árni Hjartarson 1987. Tímatal í ísaldar- sögu Reykjavíkur. Útdráttur úr erindum á ráðstefnu um ísaldarlok á íslandi (fjöl- rit). Jarðfrœðafélag íslands, Reykjavík. r Bls. 4-5.' Árni Hjartarson 1989. The Ages of the Fossvogur Layers and the Alftanes End- Moraine SW-Iceland. Jökull 39. 21-31. Árni Hjartarson 1991a. Vífilsfell. Áfangar ^ nr. 39. 16-21. Árni Hjartarson 1991 b. A revised model of 217
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.