Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Síða 105

Náttúrufræðingurinn - 01.06.1993, Síða 105
Seltjarnarnes og Kjalarnes eru staðir þar sem viðbúið var að þær væri að finna. HELSTU NIDURSTÖÐUR Hörfunarsaga ísaldarjökulsins af Reykjavíkursvæðinu er ekki vel þekkt þótt reynt hafi verið að varpa Ljósi á grófustu drætti hennar (t.d. Arni Hjartarson 1989). Með nýju aldurs- greiningarnar að leiðarljósi má reyna að fylla upp í nokkrar eyður þessarar sögu. ísaldarjöklar virðast hafa hörfað inn fyrir núverandi strönd á Kjalarnesi og í Hvalfjarðarmynni í hlýindum á bölling fyrir 12-13 þúsund árum. Við sunnan- verðan Faxaflóa hafa jöklar verið komnir inn fyrir Seltjarnarnes. A eldra- dryas (eða fyrri hluta alleröd) gengu þeir nokkuð fram á ný í Hvalfirði en á Reykjavíkursvæðinu hafa enn ekki fundist jarðlög eða skeljar frá þeirri tíð. Á alleröd drógust jöklar verulega saman og sjávarset Fossvogslaganna myndaðist. Óvíst er hve langt jökul- linn hörfaði til lands en vísbendingar eru um að hraun hafi runnið á auðri jörð á Hengilssvæðinu og á Hellis- heiði á þessum tíma (Snorri P. Snorra- son 1990, Árni Hjartarson 1991a). Um 11.000 BP kólnaði skyndilega við Norður-Atlantshaf og jöklar sóttu í sig veðrið (Dansgaard o.fl. 1989). Skriðjökull ruddist yfir Reykjavík og gekk út Skerjafjörð einhvern tíma eftir 10.700 BP. Sýnin frá Seltjarnarnesi benda til að skeldýralíf hafi dafnað þar í auðum sjó fram til 10.200 BP. Um það leyti náði jökullinn hámarki, kaffærði Álftanes, Seltjarnarnes og Viðey og hefur vafalítið gengið út í Leiruvog og Kollafjörð en út á Kjalar- nes hefur hann ekki náð. Upp í Blá- fjöllum hlóðst Vífilsfell upp undir jökulbungunni, sem þá var a.m.k. 700 m þykk (Árni Hjartarson 1991a). ísöld lauk og nútími hófst fyrir 10.000 árum. Ekki er vitað hvenær jöklar yngra-dryas stigsins tóku að hörfa frá ystu görðum sínum. Undan- hald þeirra virðist hafa verið hratt en ekki látlaust. Við og við hægðu þeir á sér, stöldruðu við og sóttu jafnvel fram um stund (8. mynd). Álftanes- garðurinn er merki um slíka framrás, sem og garðarnir í Kópavogi. Þessir garðar eru frá ísaldarlokum eða upp- hafi nútíma. Aldursgreiningar á skeljum frá Austurströnd á Seltjarnarnesi og Hótel Loftleiðum sýna að um 9.900 BP er Reykjavíkursvæðið autt og ís- frítt. ÞAKKARORÐ Ég vil sérstaklega þakka Árnýju E. Sveinbjörnsdóttur og Sigfúsi Johnsen ánægjulegt samstarf við þessar rannsóknir. Þau undirbjuggu greiningar á skeljasýnum og mældu 813C-hlutfall þeirra. Auk þess höfðu þau milligöngu um greiningu þeirra í Danmörku. Einnig þakka ég Jan Heine- mejer og samstarfsmönnum hans við AMS C14-aldursgreiningastofu Háskólans í Ár- ósum. Gyða Guðmundsdóttir hrein- teiknaði myndir og Ingibjörg Kaldal las yí'ir texta. Kann ég þeim öllum alúðar- þakkir fyrir. HEIMILDIR Andersen, G.J., J. Heinemeier, H.L. Nielsen, N. Rud, M.S. Thomsen, Sigfús J. Johnsen, Árný E. Sveinbjörnsdóttir & Árni Hjartarson 1990. AMS 14C dating on the Fossvogur sediments, lceland. Radiocarbon 31. 592-600. Árni Hjartarson 1987. Tímatal í ísaldar- sögu Reykjavíkur. Útdráttur úr erindum á ráðstefnu um ísaldarlok á íslandi (fjöl- rit). Jarðfrœðafélag íslands, Reykjavík. r Bls. 4-5.' Árni Hjartarson 1989. The Ages of the Fossvogur Layers and the Alftanes End- Moraine SW-Iceland. Jökull 39. 21-31. Árni Hjartarson 1991a. Vífilsfell. Áfangar ^ nr. 39. 16-21. Árni Hjartarson 1991 b. A revised model of 217
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.