Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.2013, Síða 140

Tímarit Máls og menningar - 01.03.2013, Síða 140
D ó m a r u m b æ k u r 140 TMM 2013 · 1 son það ofurvel í ljós, að „hamingjan“ var ekki á næsta leiti. Vegur Jóns Sveins- sonar í reglu jesúíta var grýttur og varð- aður mörgum vonbrigðum. Reglan var ströng og krafðist járnaga og skilyrðis- lausrar hlýðni hvers liðsmanns við yfir- boðara sína. Nonna var meira að segja synjað um að fá að vera við dánarbeð kærs bróður síns, Manna, sem einnig hafði gengið í reglu jesúíta. Jón reyndi sem best hann gat að láta allt yfir sig ganga, að taka öllu „með þolinmæði og gleði“ (233), en sú auðmýkt reynist honum erfið. Hann er að námi og prest- vígslu lokinni látinn starfa með jesúít- um í Danmörku við kennslu í mennta- skóla sem þeir ráku og reynir líka fyrir sér sem trúboði meðal Dana. En allt gengur það heldur dapurlega. Átök innan reglunnar (m.a. milli franskra og þýskra jesúíta), ágreiningur um það hvaða lönd eða svið hver tekur að sér og hvað beri að gera – allt verður þetta til þess að draumur hans um að flytja kaþólskan boðskap á Íslandi rætist ekki. Í Danmörku virðist honum farið illa með sína starfskrafta, hann ber kala til yfirboðara sinna, allt er sem unnið fyrir gýg. Hann trúir dagbók sinni frá Dan- merkurárunum fyrir því að allur hans „brennandi áhugi“ og „postullegur eld- móður“ sé „kafnaður, dauður“. Hann er ekki prestur að sálarfari ef svo mætti segja, hann er ekki sæll í sinni einsemd eins og t.d. annar kaþólskur höfundur, trappista munkurinn Thomas Merton. Og hinir dimmu dagar í lífi jesúítans íslenska voru margir og lítt bærilegir. Í bréfi sem Jón skrifaði íslenskum forn- vini sínum löngu síðar (1931) tekur hann mjög djúpt í árinni: „Í meira en þrjátíu ár fannst mér stöðugt eins og ég hefði verið grafinn lifandi og óskaði þess oft að ég mætti deyja“ (292). Um þessa hluti þagði Jón Sveinsson að mestu alla ævi – og það er að líkind- um bæði vegna hins kaþólska aga sem hann gekkst undir, þeirrar heimanfylgju sem bannar sjálfsvorkunn og loks vegna þeirra gleðilegu umskipta sem hann nefnir í fyrrgreindu bréfi frá 1931, þá 74 ára gamall. Hann segir: „En svo allt í einu varð ég frjáls og til mín kom ham- ingjan, og hún hefur fylgt mér síðan eins og þjáningin gerði áður“ (292). Í sælureit Hamingjan sem hér er nefnd – það er hlutskipti rithöfundarins, höfundar bókanna um Nonna og hans sælu ævin- týri á heimaslóðum og á leið hans út í heim. Ritstörfin urðu, eins og ævisögu- höfundur sýnir ágætlega, Jóni Sveins- syni sú meina bót sem sköpum skipti – athvarf, uppreisn, göfugur tilgangur, endurheimt sambands við aðrar mann- eskjur. Hann fann sér svar við einsemd og vonbrigðum með því „að hverfa aftur til bernsku sinnar, leita á vit upprunans í íslenskri náttúru“ og gerði sér úr minningum og hugsýn „sælureit þar sem hann gat átt athvarf í stormum lífs- ins. Þar fann hann sjálfan sig aftur, varð djarfur og hraustur, jafnoki annarra og í góðri sátt við umhverfi sitt og samferða- menn“ (379). Slíkri niðurstöðu verður ekki í móti mælt, né heldur þeirri sem reifuð er á öðrum stað: Jón Sveinsson leggur í bókum sínum svo mikla áherslu á það frelsi sem Nonni hefur eða tekur sér til að stefna sér í ævintýri (og háska) og ljúka þeim með heiðri og sóma – að bókarhöfundur spyr hvort Nonnabæk- urnar séu ekki „öðrum þræði andófs- bókmenntir, viðbrögð höfundar við því ófrelsi sem hann taldi sig verða fyrir í strangri reglu, lofsöngur um það sem hann þráði en fékk ekki notið til fulls nema í draumum sínum og bókum“ (333). Við eigum auðvelt með að samþykkja að Nonnabækurnar séu höfundinum
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.