Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.2016, Síða 70

Tímarit Máls og menningar - 01.06.2016, Síða 70
D a i s y N e i j m a n n 70 TMM 2016 · 2 sagan fjallaði um byggingarbólu, um það að nota hús og heimili til að sýna og að stæra sig af, um samfélag þar sem allt snýst um yfirborðið – og tóm- leikann undir yfirborðinu. Þeim fannst hún ekki aðeins nútímaleg heldur líka mjög alþjóðleg: saga sem fjallar um afleiðingar efnishyggju og neyslu- menningar – þannig gæti hún hafa verið skrifuð hvar sem er í vestrænum heimi í dag. En þessi saga kom sem sagt út árið 1967. Sem segir okkur e.t.v. tvennt: að nýtt ríkidæmi eftirstríðsáranna var ekki síður 1967 en 2007, og að Svava hafði einstakt lag á að beina athygli að atriðum sem eru hvorki tíma- né staðbundin heldur eiga enn erindi við okkur í dag – Íslendinga jafnt sem aðrar þjóðir. Sögupersónur Svövu eiga það til að líta til náttúrunnar til að gefa tilveru sinni aftur merkingu og brúa bilið milli fortíðar og nútímans, borgarinnar og sveitarinnar, eins og „Útsýnið“ og „Veizla undir grjótvegg“ eru góð dæmi um: útsýnið í annarri sögunni og grjótvegginn í hinni má einnig skoða sem tilraun til að flytja náttúruna inn til sín, inn í efnislegan gerviheim. En grjót- veggurinn er margrætt og mjög Svövulegt tákn, ef mér leyfist að kalla það svo. Hann er ekki aðeins sýnisgripurinn sem kemur hjónunum á hausinn eða leið til að nálgast náttúruna í borginni, heldur er hann líka veggurinn sem er kominn á milli hjónanna. Enn eitt dæmi um orðatiltæki sem er raun- gert, tekið bókstaflega, til að kippa okkur úr sjálfvirkni hversdagsleikans og fá okkur til að sjá með nýjum augum hvað er að gerast í raun, afleiðingar efnishyggju og firringar. Kapphlaupið um að standa sig í þessu samfélagi gerir hjónin bæði villt og örvæntingarfull en önnur gildi vantar. Tengslin við gamla bændasamfélagið og gildismat þess eru rofin, en ekkert hefur komið í staðinn. Þetta veldur óöryggi. Hús og veggir mynda fyrst og fremst skjól, en hús og grjótveggur þessara hjóna bjóða ekki upp á skjól, heldur eru dæmi um steinrunnið líf tveggja manneskja og skilin milli þeirra. Steinar gegna mikilvægu hlutverki í verkum Svövu. Fyrir mér voru steinar alltaf harðir og dauðir hlutir, sumir mjög fallegir að vísu, en þó harðir og dauðir. Það hafði mikil áhrif á mig þegar ég las í viðtali við Svövu að hún hafði gjörólíkt viðhorf til steina: hún leit á þá sem lifandi.4 Þetta viðhorf sótti hún til sagnorðsins „að steinrenna“, sem sýndi að hennar mati ferlið þar sem rennandi líf steinefnis krystallast smám saman og verður að steini. Í steinum sameinist þannig andstæðurnar dauði og líf. Og hið sama má auðvitað segja um hraun. Kannski þarf að alast upp í eldfjallalandi til að þróa þannig við- horf til steina og grjóts og hrauns – að þeir séu gæddir lífi, og að í þeim búi líf. Og að hlusta á steinana tala, eins og Þórbergur Þórðarson. Ég hef alla vega aldrei horft til steina á sama hátt. Í sögunni „Endurkoma“ úr smásagnasafninu Undir eldfjalli frá 1989 er aðalpersónan Anna í flugrútunni á leið til Reykjavíkur eftir áratuga dvöl erlendis og lítur út um gluggann á hraunbreiðurnar: „Steinninn afskipta- laus og ógestrisinn hratt frá sér öllu nema mosanum sem af þrautseigju vafði hann mjúkum föstum örmum og breiddi yfir hann marglit klæði sín“
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.