Helga Law Journal - 01.01.2021, Síða 19

Helga Law Journal - 01.01.2021, Síða 19
Helga Law Journal Vol. 1, 2021 Pétur Dam Leifsson 2120 verið nefndur lærifaðir þjóðaréttarins, en slík upphefð telst þó jafnan umdeilanleg í ljósi þess í hversu miklum mæli hugmyndir annarra skiptu einnig máli fyrir þróun réttarins.34 Eigi að síður má slá því föstu að hann sé einn af helstu frumkvöðlunum á sviði þjóðaréttar.35 Húgó Grótíus var fæddur í Delft í Hollandi 10. apríl 1583 og ólst upp í samfélagi þar sem stríðsátök voru algeng, en fimmtán árum fyrir fæðingu hans hófst þjóðfrelsisstríð Niðurlendinga (Holland var stærsta ríkið í ríkjasambandi Niðurlanda). Stóð það stríð við Spánverja, með hléum, til 1648 þegar endir var bundinn á það með undirritun Westfalen-friðarsamninganna, en með þeim lauk þrjátíu ára stríðinu í Evrópu. Allt æviskeið Grótíusar litaðist mjög af því að ófriður ríkti í Evrópu og ólga var innan heimalands hans í Niðurlöndum. Þessar ytri aðstæður skýra að hluta til marga viðburði í lífi Grótíusar og höfðu án efa áhrif á það hvaða rannsóknir hann hafði áhuga á að stunda. Þrátt fyrir tíð stríðsátök einkenndist fyrri hluti ævi Grótíusar af miklum frama og veraldlegri velgengni. Hann fæddist inn í helstu valdastétt Hollands en faðir hans var embættismaður af ætt mikilla lærdómsmanna og í móðurfjölskyldunni voru kaupmenn sem tengdust hinu ört vaxandi viðskiptaveldi Austur-Indíafélagsins (VOK).36 Grótíus þótti óvenju bráðger, orti meðal annars ljóð á latínu átta ára að aldri og þremur árum síðar hóf hann nám við Háskólann í Leiden. Þar nam hann helst hugvísindi, bókmenntir og listir ásamt lögfræði. Grótíus lauk náminu fimmtán ára gamall þegar hann varði með láði lokaritgerð á sviði réttarheimspeki. Hinn ungi Grótíus varð síðan samherji og ráðgjafi háttsetts hollensks stjórnmálamanns, Johans van Oldenbarnevelt og fyrir tilstuðlan hans var Grótíus skipaður árið 1598 sem starfsnemi í sendinefnd Hollands við hirð Hinriks IV. konungs Frakklands.37 Frakkakonungur hafði miklar mætur á Grótíusi og kallaði hann „undrabarnið frá Hollandi“.38 Á meðan Grótíus dvaldi í Frakklandi nam hann lögfræði við hinn virta Orléans-háskóla og að loknu því námi sneri hann aftur heim til Hollands þar sem hann öðlaðist réttindi til að starfa sem málaflutningsmaður. Samhliða lögfræðistörfum sinnti Grótíus ýmsum öðrum fræðum, vísindum og listum ótengdum lögfræði eins og títt var um fræðimenn fyrri alda.39 Sem dæmi gaf Grótíus út vinsæla ljóðabók árið 1601 byggða á 34 Benedict Kingsbury og Adam Roberts, „Introduction: Grotian Thought in International Relations“ í Hedley Bull, Benedict Kingsbury og Adam Roberts. (ritstj.), Hugo Grotius and International Relations (Clarendon 2002) bls. 2–3; Bull (n 33) bls. 65. 35 Jan Klabbers, International Law (2. útg., Cambridge University Press 2017) bls. 5–6. 36 David J. Hill, „Introduction: The Work and Influence of Hugo Grotius” í A.C. Campbell (ritstj.), The Rights of War and Peace: Elibron Classics (Adamant Media Corporation 2005) bls. xiv. 37 Richard Tuck, „Grotius and Selden“ í J.H. Burns (ritstj.), The Cambridge History of Political Thought — 1450–1700 (Cambridge University Press 1991) bls. 499–500. 38 Á e. „The Miracle of Holland“. Hill (n 36) bls. 5. 39 Neff (n 32) bls. xiv. biblíusögunni um Adam og Evu sem varð til þess að hann varð þá þegar kunnur á meðal almennings í Hollandi.40 Árið 1604 fékk hollenska Austur-Indíafélagið Grótíus til liðs við sig í deilum sem tengdust átökum hollenskra og portúgalskra skipa á Indlandshafi.41 Portúgal, sem þá var í reynd undir stjórn Spánar, hafði lengi haft uppi þær kröfur að einungis mætti stunda verslun og viðskipti á Indlandshafi með leyfi þess en Holland viðurkenndi ekki slíkan einkarétt. Í þágu Austur-Indíafélagsins vann Grótíus að miklu verki um átök Hollendinga og Portúgala í Austur-Indíum frá sjónarhóli eðlisréttar og ius gentium. Árið 1609 var síðan gefin sérstaklega út einn hluti þessa rits undir heitinu Mare Liberum þar sem Grótíus færði rök fyrir því að úthöfin væru samkvæmt þeim rétti ekki tæk til töku einstakra ríkja heldur gilti þar frelsi og rataði ritið á lista yfir bönnuð rit hjá spænska rannsóknarréttinum.42 Framganga Grótíusar í deilunum við Portúgal þótti sérlega eftirtektarverð í heimalandinu og víðar og þegar árið 1607 var honum falið mikilvægt embætti ríkislögmanns og féhirðis fyrir Holland, Sjáland (Zeeland) og Vestur-Frísland.43 Ári síðar kvæntist Grótíus svo Marie van Reigersberg frá Sjálandi og reyndist hún honum jafnan mikil hjálparhella, meðal annars í þeim erfiðleikum sem steðjuðu að honum síðar á ævinni. Á næstu árum jókst veraldlegt vafstur Grótíusar og var hann skipaður æðsti embættismaður hinnar ört vaxandi hafnarborgar Rotterdam árið 1613.44 Á þessum umbrotatímum í Niðurlöndum voru uppi andstæðar fylkingar í trúmálum. Annars vegar var frjálslyndur armur þeirra sem voru mótmælendatrúar og hins vegar íhaldssamari hópur kalvínista, sem ríkisstjóri Niðurlanda, Maurice af Nassau, studdi. Grótíus beitti sér ekki beinlínis í þessum deilum en studdi þó opinberlega frjálslyndari arminn, enda tilheyrði velgjörðarmaður hans, Oldenbarnevelt, þeim hópi. Að lokum fór það svo að Maurice af Nassau og stuðningsmenn hans létu sverfa til stáls í lok ágúst árið 1618 með þeim afleiðingum að skoðanir frjálslynda armsins voru þá bannaðar sem villutrú, forvígismenn þeirra voru handteknir og í kjölfar réttarhalda voru þeir menn ýmist líflátnir eða dæmdir til langrar fangelsisvistar. Oldenbarnevelt var þannig tekinn af lífi fyrir landráð árið 1619 en Grótíus var dæmdur í ævilangt fangelsi og var gert taka út refsingu sína í hinum rammgerða Loevestein-kastala. Á meðan Grótíus sat inni í Loevestein-kastala fékk hann næði til að hefja á ný skriftir og var honum með reglulegu millibili sendur aragrúi fræðirita í bókakistu.45 Eftir því sem leið á fangelsisvist Grótíusar bar sjaldnar á því að verðirnir könnuðu hvað væri í bókakistum þeim sem bárust Grótíusi, enda voru þær jafnan aðeins fullar af bókum. Þegar tvö ár voru svo liðin af fangavistinni í 40 Sama heimild bls. xv. 41 David Armitage, The Free Sea — Hugo Grotius — Natural Law and Enlightenment Classics (Liberty Fund 2004) bls. xii. 42 Neff (n 5) bls. 133. 43 Robinson, Fergus og Gordon (n 10) bls. 216. 44 Neff (n 32) bls. xvii. 45 Lesaffer (n 12) bls. 360–361.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224

x

Helga Law Journal

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helga Law Journal
https://timarit.is/publication/1677

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.