Eimreiðin


Eimreiðin - 01.05.1902, Blaðsíða 32

Eimreiðin - 01.05.1902, Blaðsíða 32
I 12 hlaðin upp úr hamrabeltum, sem hallast víðast frá sjó (2 — 50) inn í landið; í þeim fjöllum eru margir gangar, sprungur fyltai eldleðju að neðan, og sumstaðar þunn móbergslög mynduð úr ösku blágrýtisgosanna; ofar- lega í miðjum blágrýtisfjöllum eru víða surtarbrandslög; þó ber mest á þeim á Vestfjörðum, þar liggja þau oft milli þykkra leirlaga og í leirn- um eru sumstaðar steíngjör blöð af trjám, er þar hafa vaxið; gróður þessi ber vott um miklu heitara loftslag en nú er á íslandi, og sýnir, að lög þessi hafa myndast á þeirri jarðöld, er fræðimenn kalla »míó- cene«. Pá var ísland ekki til í því formi, sem nú er, því þá náði samanhangandi landflæmi þvers yfir Atlantshaf, frá írlandi og Skotlandi um Færeyjar og ísland til Grænlands, og af þessum landbálki var Is- land einn hluti; þá var land þetta vaxið skógartrjám, sem nú aðeins þroskast sunnan til í Norður-Ameríku og í Miðjarðarhafslóndum; skógar þessir eyddust af nýjum gosum og hinn efri hluti blágrýtisfjallanna myndaðist. Seinast á »míócene«-tímanum sökk landbrúin í sjó og ís- land varð sérstakt land; en á næstu jarðöld þar á eftir, á »plíócene«, mynduðust hin fyrstu daladrög og fjarðaskomr. Frá þeim tíma eru sæmyndanir til á einum stað á Islandi, á Tjórnesi, og sést það á upp- drættinum; þar er í Hallbjarnarstaðakambi fjöldi skelja frá því skeiði þessa tímabils, er jarðfræðingar nefna »Red Crag«. Á uppdrættinum sjást smáir og stórir blettir af bergtegund þeirri, er ltparít heitir, dreifðir um alt land; bergtegund þessi hefir gosið um sprungur í jörðu á óllum tímabilum frá því á míócene fram á mannöld hina síðustu. Líparítið er oftast ljósleitt, gráleitt, gulleitt eða dumbrautt og sjást dílar af þeirri bergtegund oft langt að eins og sólskinsblettir í svörtum blá- grýtisfjöllum. Líparít tekur óvíða yfir stór svæði; oftast kemur berg- tegund þessi fram í einstökum tindum eða í skriðum, sem vanalega eiga rót sína að rekja til líparítganga eða sprungufyllinga í fjöllunum. Lípa- rítgosin hafa brotist jafnt gegnum blágrýti sem móberg og þussaberg, en útbreiðsla líparítsins er hverfandi í samanburði við hina miklu víð- áttu, er aðalbergtegundirnar ná yfir. Granófýr kalla menn eitt af- brigði líparíts, sem að útliti og samsetningu er svo líkt graníti, að hér um bil ómögulegt er að þekkja þær bergtegundir sundur; granófýr er talið með líparíti, af því efnasamsetningin er svipuð og aldur þess er hinn hinn sami, það er miklu yngra en granít. Granófýr er heldur fágætt á íslandi, ég hefi fundið það í Breiðdal eystra, í Lóni og Horna- firði og svo norður á Snæfellsnesi fyrir ofan Máfahlíð. Líparítgos hafa eftir ísöld verið fátíð, þó sjást þeirra nokkrar menjar á fáum stöðum, en eiginleg líparíthraun hafa hvergi fundist nema kringum Torfa- jökul og þar eru þau sett á uppdráttinn. Hrafntinnuhraun var fyrir löngu þekt, en 1889 fann ég þrjú ný hraun af sama tægi fyrir norðan jökulinn. Hraunum þessum er svo háttað, að aðalefhi þeirra, sem er gráleitt eða gulmórautt á lit, er þakið kolsvartri, glitrandi hrafntinnu. en efst er mjallahvít vikurfroða; eru hraun þessi því mjög einkennileg útlits. Móberg nær yfir alt mikbik landsins; það er samsett af eldfjalla- ösku og hraunmolum og hefir því áður verið lýst í tímariti þessu (Eimr. VI, bls. 161 —169); það er yngra en blágrýtið og hefir líklega ekki farið að myndast í samanhengi fyr en snemma í »plíócene« ; þá
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Eimreiðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.