Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 67

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 67
1. Grundvöllur sósíalskrar listar er ný og bjartsýn heimsskoðun, og hún hefur því nýjan boðskap að flytja. Hún talar um það fólk og til þess, er byggir og skapar þennan nýja, sósí- alska heim, og væri ófœr um það, ef hún þurrkaði svo að segja burt þau tjáningarsvið og form, er honum hæfa. Og 2. vér einbeitum oss að uppgötvun og túlkunarhætti þeirra viðfangsefna, sem mynda kjarna nýrrar listar vorr- ar og leita síns eigin forms. Það form samrýmist engri þeirri kreddu, þótt hampað sé sem almennri grundvallar- reglu nýrra tónsmíðaaðferða, er met- ur það eitt til framsækni í tónlist, að afneita tónölum grundvelli og fylgja raðkerfinu um hrynjandi, dynhátt, lagmyndun og svo framvegis. Eisler segir svo um þessi efni árið 1958: „Loks verður að kveða upp úr með það, að í tónlist á grundvelli punktakerfis og raðkerfis o. s. frv. hrósar andlaus þáttur handverksins hinum eiginlega sigri." Um þá stað- hæfingu, að tæmdir hafi verið brunn- ar hins tónala grundvallar og jafnvel hinna tíðkuðu hljóðfæra hefur sagan raunar fellt sinn dóm. Verk Janaceks, Bartóks, Prokofjevs, Sjostakovits, Eislers og fjölmargra annarra tala þar skýru máli. Að sjálfsögðu verðum vér að gefa fyllsta gaum að öllum leiðum til þró- unar hljóðfæranna og tónmálsins. Það leitaðist Eisler ávallt við í því Eisler og Schönberg skyni að prófa þær, neyta þeirra eða hafna þeim. Af æ meiri samkvæmni mat hann gildi þeirra einkum eftir því, hver orðið gæti þáttur þeirra í tónlistarsköpun, er bæri nýtt svipmót hins sósíalska manns. * Vér skulum nú taka mið af orðum Eislers í ritgerð hans um Schönberg: Það gildir mest hvað gert er, en ekki hvað gera skyldi. Fyrsta verkið, sem birt er eftir Eisl- er, „Píanósónata" op. 1, samin um 1922, er helgað Schönberg. Stíláhrif kennara hans eru auðsæ. Tónfesti er úr sögunni að mestu, hljómfall yfir- leitt óreglulegt, og höfundurinn hneigist mjög til að taka skyndilega óvænta stefnu og nota óvenjuleg tón- bil. Eigi að síður koma þegar í ljós í öðrum þætti, sem er passakalía, ný og sjálfstæð einkenni; þeirra verður einkum vart í nokkurri hneigð til tón- festi, fastmótaðrar stefjagerðar og reglubundinnar lotuskiptingar. Þessi hneigð kemur ennþá skýrar í ljós í nokkrum seinni verkum þessara fyrri ára, eins og „Klavierstiicke", op. 8. Annað verk Eislers, „Sechs Lie- der", op. 2, er helgað Webern. Ljóst verður af því einu, hverjum hann helgar verkin, að þau tónskáld voru fyrirmyndir hans á þessu skeiði. Tylftartónraðaæfingar hans, „Palmström", op. 5, við ljóð eftir Christian Morgenstern, gerðar til tal- flutnings með hljóðfæraskipan, sem 11 IMM 177
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.