Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 120

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 120
Athugasemd við ritdóm Próf. dr. Mattbías Jónasson birtir ritdóm um bók Sigurjóns Björnssonar, „Ur hugar- heimi" í 4. hefti 25. árgangs Tímarits Máls og menningar (1964). Dr. Matthías leggur í ritdómi sínum mjög harðan dóm á kenningu S. Freuds og telur, að í fræðilegri undirstöðu hennar séu veilur, sem kippi algerlega grunninum und- an henni. Kemur þar einkum við sögu nauðhyggja (determínismi) Freuds, sem dr. Matthías túlkar þannig, „að tilveran öll, jafnt lffræn sem dauð, hlfti óhagganlegu orsakalögmáli. Þetta er hin mekanistíska skýring efnishyggjunnar" (bls. 416). Dr. Matthías stillir þýzka líffræðingnum H. Driesch gegn Freud og telur, að hann hafi með sinni kenningu (Neo-Vitalisma) unnið bug á Freudskenningu. I draumtúlk- un Freuds standi ekki lengur steinn yfir steini. Hér er drepið á mjög mikilvæg vanda- mál. Er þá fyrst þar til að taka, að ekki er eins víst og dr. Matthías vill vera láta, að Freud hafi verið vélgengissinni. Fortíðin ákvarðar að vísu framtíðina, en þar með er ekki sagt, að sérhvað, sem gerist, sé fyrir- fram ákvarðað af forlögunum. Sagan er stöðug sköpun, og sú sköpun er samhlaup hinna margvíslegustu tilviljana. Það er þannig alls ekki rétt, að „vélgengi lífeðlis- og sálarlífshræringa" sé „hornsteinn undir sálkönnuninni í heild", enda kemur í ljós á næstu blaðsíðu (417), að höfundur rit- dómsins hnýtur um atriði, sem kemur ekki heim og saman við þá fyrirframskoðun, að sálkönnunin sé vélgengiskenning. („Getur sama orka verið bundin og frjáls í senn?" spyr dr. Matthías). Að vísu er það rétt, að á dögum Freuds kvað nokkuð að vélgengis- kenningum í Þýzkalandi; en í Þýzkalandi hefur dfalektisk þrætubók einnig verið í umferð a. m. k. frá dö'gum Kants og Hegels. Það er ekki hvað sízt hið skarpa skyn Freuds fyrir andstæðunum í mannlegu sál- arlífi og samlífi, sem gefur kenningu hans gildi. En víkjum þá að hinu, hvort Hans Driesch hafi kollvarpað Freudskenningu. Aðalatriði Drieschkenningar munu vera þessi (eftir því sem næst verður komizt): Af ýmsum rannsóknum á Jífverum dró Driesch þá ályktun, að ákveðnir „faktorar" ákvarði hlutverk, byggingu og starfsemi hverrar lífveru. Þetta Iffgjafarafl er ekki efniskennt; það er ummálslaust og andlegt. Innsta eðli þess- verður aldrei þekkt. Það skal tekið fram, að þessi lýsing á Drieschkenningu er ekki byggð á hans eig- in ritum, heldur umsögn annarra, enda heimildir um mann þenna mjög af skornum skammti hér á landi. Virðist hann nú um tíðir allsendis óþekktur, einnig meðal læri- sveina Freuds. Sýnist mér og, að vart muni ástæða að tilnefna Hans Driesch til þessar- ar sögu, þar sem skoðanir hans á eðli lífs- ins eni ekki annað en ný útgáfa á kenningu Aristotelesar um „entelekheia". Er og til- efni til að ætla, að kenningar Leibniz og Schellings komi hér til. Frá kenningunni um andlegt eðli lífsins er ekki nema lítið hænufet til þeirrar kenn- 230
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.