Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 63

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 63
Á árabilinu 1927—1932, er umrædd verk urðu til, hafði hann þegar sett skýlaust fram hugmyndir sínar um hlutverk og erindi nýrrar sósíalskrar listar. En á hinu leitinu komu honum tónsmíðakenningar Schönbergs fyrst um sinn fyrir sjónir sem hrein tón- smíðatæknileg formvandamál, og hann reyndi að samhæfa þær hug- myndum sínum um róttæka list. Frá því um 1930 eða þar um bil er að finna staðhæfingar Eislers á þessa leið: Nýr kjarni róttækrar listar get- ur aðeins skapazt í heimi baráttunn- ar fyrir frelsi mannkynsins. — Schön- berg hefur hins vegar gjört bylting- una á sviði formsins. En í því sam- bandi er eftirtektarvert, að einmitt á þessu árabili hafði Eisler ótvírætt snúið baki við ótónölum stíl, og þess verður ekki vart í nokkru verki hans um þetta leyti, að hann hagnýti sér tylftarkerfi Schönbergs (sem sé frá 1927—'32). Það er auðvelt nú eftir á að benda þannig á ýmsar mótsagn- ir. Og enginn hefur sett ýms gífur- mæli og venjuþanka frá þessum árum undir skarpari smásjá en Eisler sjálf- ur. Þegar teknir voru saman þættir úr ritgjörðum hans frá fyrri árum í tilefni sextugsafmælis hans og hann beðinn að líta yfir, þá færðist hann fyrst heldur undan því. Hann fól oss að sjá um lesturinn með þeim orðum, að vér yrðum að gæta þess, að engin gífuryrði sín frá þessum árum flytu með. En vér hljótum að horfast í Eisler og SchSnberg augu við það, að nýjar og djarfar hugmyndir koma einmitt mjög oft í ljós í þessu formi og hin ósjálfráðu ofurmæli eru aðeins reykurinn af eldinum. Eisler lét hér ekki staðar numið. í Diisseldorf-fyrirlestri sínum áiið 1931 sagði hann svo: „Ný tón- list verður ekki til við það, að bylt sé tónsmíðagrundvellinum sjálfum (kann nicht durch Materialrevolution entstehen), heldur við breytingar á þjóðfélaginu, þar sem ný stétt tekur völd og listin fær nýjan tilgang." Þó gerði hann sér títt um þá hugsun, hvort ekki mætti svo að segja hafa endaskipti á Schönberg og „aðgreina tækni og tjáningu," eins og hann kemst að orði tveimur árum síðar. I ritgerð árið 1937 segir hann svo: „Fyrst verður að rannsaka, hvort hin sérstöku verkefni, sem vorir tímar setja tónskáldum sínum, verði yfir- leitt leyst með þessari aðferð. Mikil- vægasta verkefnið held ég sé að skapa nýjan stil söngverka. Ég mundi því telja ráð að setja saman ein-, tví- og þrírödduð sönglög, eins einföid og unnt er, því að með nýrri aðferð verður að geta tekizt að setja ein- falda hluti saman eigi síður en flókna." Ljóst má vera, að þessar spurning- ar lutu að vandamálum, sem kynslóð hans var þá að brjóta til mergjar, og ennfremur, að þær voru vaktar af kennara hans, sem var honum fyr- irmynd. Honum hlaut að vera það 173
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.