Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 105

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 105
nema ef hægt væri a£f gleyma ¦— því sem ekki kom." Og núverandi ástandi þeirra sem biðu og vonuðu og eru hættir að vona er þannig lýst: „Filpus: Við erum aftur- gaungur af okkur sjálfum. — Andris: Það var eins og einginn þyrði að segja neitt. Ekki endilega af því við værum hræddir við að verða hlekkjaðir og barðir; eða drepnir. Hitt var verst að hver sem lauk munni sundur gerði sig að jijli og athlœgi; það mátti einu gilda hvað maður sagði." Ur- ræðaleysi og lömun: „Og þeir þegja fastast sem trúað var fyrir mestu." „Eftir stóðum við, nokkrir heimskir ólæsir fiskarar og handverksstrákar. Hvað máttum við? Við hlupum bara í felur [...] Og við skömm- uðumst okkar svo mikið að við þorðum ekki að líta framan í nokkurn mann; ekki einusinni hver framan í annan." Það má að sjálfsögðu leggja þessi orð út á fleiri en einn veg; en það er ekki efamál að þau eru rétt lýsing á sálrænum harm- leik þeirra tíma þegar sóknaralda hinna ungu afla sem menn trúðu að ættu fyrir sér óslitna sigurför, virðist hafa brotnað á tregðu hlutanna, þegar þeir „sem trúað var fyrir mestu" sitja enn einusinni fastir í kviksyndi hins gamla. Að sönnu hafa þessi orð mjög súbjektívan hljóm; hvernig ætti að skilja öðruvísi málsgreinina hér á undan sem ég hef undirstrikað? Þau benda mjög ákveðið á persónulegan harmleik. Manni verður hugsað til orða Gides, ,Je vous assure qu'il y a dans mon aventure soviéti- que quelque chose de tragique", — sem Halldór Kiljan Laxness hafði í flimtingum í einni bók sinni fyrir meira en aldarfjórð- ungi. Auðvitað er unnt að segja að sá harmleikur sé ekki áhugaverður nema bók- menntasögulega. En eins og ég vék að áðan þá er þessi saga lýsing á raunverulegu fyr- irbæri, fyrirbæri sem er kannski ekki algilt t-' í því sambandi sem hér um ræðir, en vissu- lega of algengt til þess að það geti borgað Umsagnir um bœkur sig að ganga framhjá því þegjandi. Þessi lýsing Halldórs Kiljans Laxness getur gefið tilefni til að leggja fram spurningar um jarðveg róttækrar þjóðfélagshreyfingar á fslandi á öðrum fjórðungi aldarinnar, og prinsíp hennar, og þá til dæmis hvort ýms- ir andlegir forkólfar hennar hafi ekki stað- ið fullnærri þeirri trú að bylting væri harla einfaldur hlutur og auðveldur í meðförum, þó að hún sé í rauninni mjög svo flókið fyr- irtæki og samansett úr ótal mótsögnum og andstæðum. En að vísu er minnkandi þrótt- ur og aukið stefnuleysi róttækrar þjóðfé- lagshreyfingar í Evrópu — það er ekki sanngjarnt að áfellast evrópskan rithöfund fyrir að miða einkum við evrópskar aðstæð- ur — margbrotnara fyrirbæri og risavaxn- ara en svo að hér sé einusinni hægt að byrja að ræða það. Hin sálræna lömun sem margir — mjög margir — liðsmenn þessar- ar hreyfingar hafa orðið fyrir er aðeins séð frá einni hlið í þessari sögu, en það er á- reiðanlega þýðingarmikil hlið: helzta ein- kenni hennar kemur kannski fram í því að málstaður sem var svo hátt virtur að allt var leggjandi á sig fyrir hann, verður skyndilega að málstað sem ekki er þess verður að neitt sé gert í hans þágu, og um leið verður allt hað sem gert var rangt. I vitund þessara manna hefur farið fram það sem nefnt er á frönsku solution de con- tinuité: það eru engin tengsl milli núver- andi og fyrrverandi afstöðu þeirra. Einmitt sú staðreynd mun hafa í för með sér að nýjar kynslóðir munu sækja lítið frjómagn í baráttu þeirra og harmleik þeirra, það er jafnvel hætta á að þær munu láta sér sjást yfir raunverulega verðleika þeirra. Margir ungir menn munu enn eiga eftir að ganga til baráttu fyrir róttækri breytingu þjóðfé- lagsins á Islandi sem annarsstaðar. Hin svarta uppgjöf þeirra Andrisar og Filpusar mun eiga lítið erindi við þá nema til að sýna þeim þau víti sem varast ber, þar á 215
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.