Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 64

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 64
Tímarit Máls og menningar mikið í mun sem listamanni, er hafði hina nýju kosti stöðugt fyrir augum, að gera rækilega gangskör að því að kanna þá. „Einhvern tíma varð að bera eða bresta," sagði hann eitt sinn á sjötta tug aldarinnar, er um þetta var rætt. Og tilraun þá, að „greina tækni frá tjáningu" hjá Schönberg, gerði Eisler sem kunnugt er í fjölda verka á dvalarárum sínum í Ameríku. Þegar Eisler sneri heim aftur, gerði hann allrækilega úttekt á framlagi Schönbergs í tveimur kunnum rit- gerðum: „Samfélagslegur grundvöll- ur nútímatónlistar" (1948) og „Arn- old Schönberg" (1955). Ófá ummæli hans frá seinni árum koma þar einn- ig til viðbótar. Hugsanir hans snúast nú ekki framar um þá meginspurn- ingu, eins og einnig er ljóst af hinum prentuðu ritgerðum, hvort sósíölsk raunhyggja í list verði grundvölluð á aðferð Schönbergs og kerfi, heldur fjallar hann um Schönberg sem sögu- legt fyrirbæri í síðborgaralegri list. Hvað finnur hann þá tólftónaaðferð- inni til foráttu? Þetta má einkum telja: 1. Hún á að gilda í öllum greinum og tegundum tónlistar. Það er óheppi- legt og hættulegt og leiðir af sér vél- genga og einsniða tónlist. Stefjan (fúgan) er oft tekin til dæmis í þessu sambandi; en hin tíðkaða stefja er aðeins eitt form af mörgum og þrí- gild og fjórgild röddun (kontra- punktur) tiltölulega sjaldgæf. 2. ímyndunargáfa og hugvitssemi eru í rauninni ekki frjálsar lengur, heldur rígbundnar aðferðinni. 3. Frumformin og hvörf þeirra get- ur að vísu hver byrjandi reiknað sjálfkrafa, en eyrað grípur þau ekki. 4. Þar sem nota verður raðtóna við hljómsetningu eftir kerfi Schön- bergs, er sú hætta fyrir hendi — jafn- vel fyrir meistara eins og Schönberg — að hún verði tilgerð og utangátta. 5. Þá veldur það einnig vandkvæð- um að áliti Eislers, hvernig sambandi raðarinnar við tónformið er háttað. Ef stefin hafa ekki skýrt og sérkenni- legt svipmót, ef tónalar andstæður greina þau ekki í sundur, þá glatar formið, sérstaklega form af sónötu- tagi, hinum upphaflega krafti sínum og verður einungis svo sem „dáins svipur". I þessu efni finnur hann til skorts á andstæðum, er því veldur að heilir þættir og tónverk fá úrvinnslu- kenndan svip, hvert sem tónsmíðar- áformið hefur verið. Hér verður látið staðar numið við að tína til mótbárur Eislers, er eink- um lúta að tónlistarforminu. Þær verða ekki taldar smávægilegar. Kyrk- inginn í forminu sér hann nú í tengsl- um við æ meiri kjarnavisnun síð- borgaralegrar listar, sem misst hefur samband sitt við alþýðu manna. „Það er hrunið hús, sem menn telja þar heimili sitt," segir hann. Og þrátt 174
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.