Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 115

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 115
út í Karþagó eftir fyrsta púnverska stríðið var ekki þrjózka „Karþagómanna við að gjalda hermönnum mála sinn," eins og Durant segir, heldur féþurrð þeirra: ríkis- sjóðurinn var þurrausinn eftir útlát stríðs- ins, eins og sjá má af því að þeir beiddu Ptólemeus Egyptalandskonting um tvö þús- und talcnta lán til þess að ljúka málanum. Beiðninni var synjað og þá gerðu málalið- arnir uppreisn. Durant hallar einnig á stjórnendur Kar- þagóborgar er hann lætur að því liggja að þeir hafi ekki veitt Hannibal þann stuðning sem þeir máttu í öðru Púnverjastríðinu: „... borg sem um langa hríð hafði synjað honum um stuðning." Þessi ásökun á sér enga stoð, enda réðu Barcidar, ættmenn Hannibals, mestu í Karþagó fram eftir styrjöldinni. Þeir veittu honum af alefli (sbr. herleiðangur Himilcons og Bomilcars til Sikileyjar 213 og 211; herför Magons til Spánar 215 og liðstyrk sem var sendur honum til Italíu 205), en stuðningurinn notaðist eigi sem skyldi sakir yfirburða Rómverja á hafinu og lakra forystuhæfi- leika hinna púnversku hershöfðingja, s. s. Bomilcars, sem lét ýmis gullin tækifæri ganga sér úr greipum. Höfundur styðst við Livius í frásögn sinni af annarri Púnverjastyrjöldinni og dregur Varró að nokkru til ábyrgðar fyrir ósigurinn við Cannae: „Varró var af stétt alþýðu og vildi ólmur láta til skarar skríða," en „Aemilius Paulus var aðals- maður og hvatti til varfærni." En þess er að gæta að ættmenn Aemilía og Cornelía sem voru þá atkvæðamestir í öldungaráðinu, höfðu stuðlað að afhroðinu með því að snúa baki við hinni varfærnislegu taktík Quintusar Fabiusar. Aemilíar fylgdu hér sem oftar vilja þjóðþingsins (plebeia) sem var orðið leitt á þófi Fabiusar. Eftir Cannae var taktík hans ofan á og hann var sjálfur kjörinn til ræðismanns 215. — Ekki Umsagnir um biclcur er rétt til orða tekið hjá höfundi að Fa- biusi hafi verið vikið frá völdum alræðis- manns 217: valdaskeið þeirra rann út lög- um samkvæmt eftir sex mánuði. Æskilegt hefði veriff að hö'fundur gerði ítarlegri grein fyrir afleiðingum annarrar Púnverjastyrjaldarinnar, því að til þeirra má rekja upplausn þjóðveldisins sem hófst á síðari helmingi annarrar aldar f. Kr. Þessi tengsl verða ekki nægilega ljós þegar að því kemur að höfundur telur helztu or- sakir upplausnarinnar: vöxt stórbýla — latifundia — og innflutning þræla sem leystu af hólmi smábændastéttina, svo og innflutning ódýrrar kornvöru frá skattlönd- iinuni. Allt eru þetta afleiðingar Púnverja- styrjaldarinnar og landvinningastefnu Róm- verja fyrir og eftir 200. A hinn bóginn gerir Durant of mikið úr viðgangi stórbýlanna á annarri öld. Þau náðu að sönnu miklum vexti á Suður- og Mið-Italíu þar sem eyði- legging styrjaldarinnar var tilfinnanlegust, en á N-ítalíu voru þau óþekkt fyrirbæri á annarri öld og náðu þar raunar aldrei verulegri útbreiðslu. Durant getur ekki um aðra gilda ástæðu fyrir hnignun smábúskaparins: herskipu- lagi Rómverja er hvíldi á herðum frjálsra bænda. Hinar langvinnu styrjaldir þeirra á annarri öld gerðu smábændum ókleift að rækja bú sín af kostgæfni. Má því segja að umbótaviðleitni þeirra Gracchusbræðra sem hné að því að reisa við smábænda- stéttina og sporna við uppgangi stórbýl- anna, hafi gengið fram hjá öðrum þætti meinsins: hinum árlegu herkvöðum sem hin rómverska heimveldisstefna lagði á bændur ítalíu. Þessi herskipan tók reyndar hægum breytingum eftir því sem leið á aðra öld; æ fleiri öreigum var veitt inn- ganga í herinn. Um það vitna stöðugar lækkanir á eignalágmarki þeirra sem tald- ir voru til fimmtu og lægstu stéttar á hundraðsdeildaþinginu (úr 11.000 ösum ár- 15 TMM 225
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.