Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 66

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 66
Tímarit Máls og menningar fortíð. En á þessi hefðbundnu verk lítur hann sem skemmtiferðir einung- is, er hann tekst á hendur stöku sinn- um inn í horfinn heim. Hann kallar þau verk sín í gamla stíl. Hann ver það að vísu, að hann skuli hafa tvö- faldað áttundina á stöku stað í tólf- tónaverkum sínum, og telur strangt forboð sitt við því áður fyrr hafa verið öfgar af nauðsyn. En hann andmælir því, að nokkur tóntegund verði fundin í „Píanókonsert" hans eða verkinu „Ode an Napoleon", enda þótt svo virðist, sem hið síðasttalda endi í es-dúr. I þessu sambandi minnist ég um- mæla Eislers frá sjötta tugi aldarinn- ar, að öðru hverju kæmi að sér löng- un til að hlusta á nokkra pipar- og salthljóma svonefndra liðsodda („av- antgardista"), þar til hann hefði fengið nægju sína. En aldrei líði margar mínútur, unz honum sé nóg boðið. Þetta var honum sýnin inn í horfinn heim. Til að girða fyrir þrálátan mis- skilning, skal þetta enn tekið fram, þótt augljóst sé. Hér er ekki vettvang- ur til að ræða um ákveðna tölu tóna í stefi hverju eða notkun eins eða annars röddunarforms meðal hinna ýmsu listkosta, sem um er að velja. Réttlæting og mat slíkra hluta verður að fara eftir þætti þeirra í hverju tónverki. Það sem virðast vera tæknireglur hj á Schönberg, er engin tækni í eigin- legri merkingu orðsins. Þó að þess sé minnzt, sem Eisler tekur fram um stefjuna og áður var vitnað til, má segja, að stefjutæknin veiti svigrúm til fjölbreytilegustu formmyndana og tónsmíðablæbrigða; og í enn fyllri mæli á það við um tilbrigðatæknina, frumkaflagerð sónötunnar og úr- vinnslukafla og svo framvegis. Aftur á móti er það um hina svokölluðu tækni Schönbergs að segja, að hún takmarkar fyrirfram tjáningarsvið tónverksins, þar eð öll geð- og hug- brigði, sem tónfestihugtakinu eru tengd, eru sniðgengin. I litrófi tján- ingartækninnar lokar hún öllu hinu víðfeðma reynslusviði, sem aldalöng þróun hefur opnað. Heiðríkja, fögn- uður, vongleði, hetjuskapur, trúnað- artraust og tignarleiki verða þar ekki fyrir fundin. Þetta á þó enn miklu fremur við um sporgöngumenn Schönbergs á þessari braut, einkum Webern, og „raðkerfi" þeirra („die seriellen Richtungen"). Sjálfur kerf- isbatt Schönberg aðeins með tólftóna- aðferð sinni það, sem hann vildi láta í Ijós. Hin ótónföstu verk hans frá fyrra tónsmíðaskeiði skera sig alls ekki í grundvallaratriðum úr síðari verkum hans. Tvennt veldur því einkum, að vér snúumst nú af fullri hörku gegn hinni ofstækisfullu og kreddubundnu al- gildingu Schönbergs-aðferðarinnar, eins og hún kemur fram í fyrrnefndu „raðkerfi": 176
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.