Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 118

Tímarit Máls og menningar - 01.09.1965, Blaðsíða 118
Tímaril Máls og menningar stjórnarháttum skattlandanna, jafnt í hér- aði sem á landsmælikvarða. Höfundur hefði þó ekki þurft annað en taka eina borg til dæmis um það hvernig hinni nýju millistétt veittist færi á að stjóma málefn- um síiuiiu, sýna örlæti sitt með því að geía borginni ýmis konar mannvirki og hefjast síðan til æðstu metorða í öldungaráðinu í Róm eða innan hersins. Þá hefði lýsing hans á hnignun þriðju aldar sem hann síð- ar kemur að öðlazt áþreifanlegra gildi. Þegar svo var komið að umboðsmenn keis- arans þurftu að skipa nauðuga í embætti þá borgara sem áður höfðu boðið sig frí- viljugir fram var þorrinn lífsmáttur hins rómverska borgríkis. Að því leyti er sú staðhæfing höfundar rétt að orsakanna að hnignun Rómaveldis sé einkum að leita innan þess, en ekki ntan. En hefði það ekki getað framlengt til- veru sína á grundvelli þeirra breyttu stjórn- arhátta sem Diocletianus og Constantinus sniðu því, ef holskeflur óþjóðanna hefðu ekki skollið á því öðru sinni í lok fjórðu aldar? Durant sniðgengur þessa spurningu með því að frásögn hans af uppruna og út- breiðslu kristindómsins heimtar meira rúm en svo að hann geti gert sögu keisaradæm- isins eftir daga Diocletianusar viðhlítandi skil. Hann telur kreppu þriðju aldar og endurreisn Diocletianusar sem hann kallar sósíaliska hafa riðið Rómaveldi að fulhi. £n fclst ekki í þeirri staðhæfingu eins konar fyrirfram hugmynd um „hið eina og sanna" eðli Rómaveldis? Enginn vefengir að ríkis- afskipti Diacletianusar deyddu frelsi borg- arastéltarinnar sem þróaðist á tveim fyrstu öldum tímatals vors. En hvaðan kemur sagnfræðingnum heimild til að staðhæfa að Rómaveldi hafi þar með sungið sitt síð- asta? Dæmi Aust-rómverska ríkisins virð- ist fremur benda til þess að hinar ytri or- sakir — árásir óþjóðanna — hafi átt meiri þátt í hruni Vesturríkisins en höfundur telur. Sumir sagnfræðingar hika ekki við að fullyrða að Vesturríkið hafi verið „myrt" af barbörunum og keisarinn í Kon- stantínopel hafi yfirgefið það í hendur þeirra. Þeir benda á, að fjórða öldin hafi að mörgu leyti markað nýtt menningar- skeið, hrörnunarhugtakið sé því afstætt og fái ekki staðizt að því er við kemur austur- hluta heimsveldisins. Durant afgreiðir því þetta vandamál helzli flausturslega og það er bagalegt að hann rekur ekki til neinnar hlítar þær efna- hagslegu breytingar sem lögðu grundvöll að þjóðskipulagi formiðalda á Vesturlönd- um. Þessar breytingar gefa þó sennilega eina aðalskýringuna á því hvers vegna vest- urhluti Rómaveldis stóðst ekki ásókn ó- þjóðanna gagnstætt austurhlutanum, þar sem íbúar borganna höfðu alla tíð verið fleiri. Miðað við þessa þætti sögunnar gerir Durant sögu kristindómsins of hátt undir höfði. Hún fær í sinn hlut um það bil f jórðung síðara bindis og Fáll postuli þar af um 20 bls. Verður það að teljast helzti mikið örlæti með tilliti til þess að kristnin varð ekki ráðandi fyrr en undir lok þess tímabils sem um er f jallað. I þessum kafla gerir höfundur sig beran að nokkurri hlut- drægni, svo sem er hann segir að „ævi- saga Krists sé dýrlegasti þátturinn í sögu vestrænna manna." Þetta er persónuleg staðhæfing sem ókristinn maður ætti auð- velt með að vefengja. Frásögn hðfundar af ævi Jesú ber þess merki að hann treystir um of á heimildargildi guðspjallanna. Hann tekur undir þá ályktun Alberts Schweitzers „að Markúsarguðspjall sé í megindráttum raunveruleg saga." Flestir ó- vilhallir gagnrýnendur eru samt þeirrar skoðunar „að guðspjöllin leiði oss ekki inn á svið sögunnar, sögu raunverulegra at- burða. Þau hafa breytt Jesú í Krist," svo vitnað sé til orða Guigneberts. Durant hef- 228
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.