Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.1997, Blaðsíða 25

Tímarit Máls og menningar - 01.06.1997, Blaðsíða 25
SKÁLDSAGA SKIPTIR UM RÍKISFANG ólíkar, það sem er einum hópi sjálfsagður hlutur er öðrum lokuð bók. Þýðandinn hefur því tvo megin kosti:3 Annars vegar getur hann valið að „klæða verkið í íslenskan búning“, gert allt til að eyða framandlegum áhrifum og samsama verkið þeim heimi og þeim bókmenntum sem lesendur eru vanir. Þetta hefur verið nefnt „áhrifa-jafngildi“ þar sem þessi aðferð stefnir að því að þýðingin hafi sömu áhrif á lesendur sína og frumtextinn hefur á lesendur í sínu upprunalega umhverfi. Hins vegar getur þýðandinn flutt heim og formgerð verksins með því til nýrra heimkynna, þá er framandleg- um einkennum haldið þó að þau séu ólík því sem lesendur eiga að venjast og geti jafnvel reynst þeim erfið til skilnings án skýringa. Þessi aðferð hefur verið nefnd „formlegt jafngildi“ þar sem hún beinist að formlegum og menningarlegum eigindum textans sem þýddur er, en síður að þeim áhrifum sem samkvæmt túlkun þýðandans eiga að felast í honum. Hvora aðferðina sem þýðandinn velur þarf hann alltaf að hafa í huga hverjir væntanlegir lesendur hans eru og hvaða skorður það setur þýðingunni. ísraelski bókmenntafræðingurinn Itamar Even-Zohar hefur sett fram kenningu um bókmenntir og umhverfi þeirra sem margþætt kerfi (e. polysy- stem) þar sem meginandstæðurnar eru milli verka sem eru innan hefðar- veldis (canonized) og þeirra sem standa utan þess (non-canonized).4 Sú starfsemi kerfisins sem er innan hefðarveldis hefur áhrif á þróun bókmennt- anna, hvort sem um er að ræða frjóa nýsköpun eða stöðnun og fylgispekt við fyrirframgefnar formúlur. Um þá starfsemi sem er utan hefðarveldisins eða á jaðri þess gegnir öðru máli. Þar er að finna ýmsa bókmenntastarfsemi sem ekki er rúm fyrir innan miðjunnar, oft allra framsæknustu bókmennt- irnar ásamt þeim alíhaldsömustu, afþreyingarbókmenntum sem ekki njóta tilhlýðilegrar virðingar til að teljast til alvöru bókmennta, þótt þær, líkt og framúrstefnan, geti haft margvísleg áhrif á þær.5 Even-Zohar hefur fjallað sérstaklega um þýðingar í þessu samhengi og kemst að þeirri niðurstöðu að algengasta staða þeirra sé utan hefðarveldisins. Undantekningar verða ffá þessu þegar bókmenntakerfi eru fábreytt eða veikburða, þá skáka þýddar bókmenntir þeim frumsömdu og móta hefðina í einhvern tíma. I öflugri og rótgróinni bókmenntahefð eru þýddar bókmenntir þó alltaf í jaðarstöðu, þær taka lítinn sem engan þátt í mótun hefðarinnar og eiga ekki greiðan aðgang að lesendum eða umfjöllun. Sem dæmi um sterk bókmenntakerfi af þessu tagi nefnir Even-Zohar það franska og það bandaríska. Skáldsögur Ólafs Jóhanns koma út við gjörólíkar aðstæður í enskri og íslenskri gerð. Á íslandi kom Fyrirgefning syndanna út sem frumsamið skáldverk efitir höfund sem var þekktur, var álitinn a.m.k. efnilegur höfundur og sonur eins af virtustu höfundum okkar á öldinni. Bókin var auk þess kynnt af útgefanda sem meiriháttar bókmenntaviðburður og seldist í stórum TMM 1997:2 23
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.