Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.2009, Side 8

Tímarit Máls og menningar - 01.06.2009, Side 8
Pá l l S k ú l a s o n 8 TMM 2009 · 2 margmennt eins og Kína. Meginviðfangsefni þeirra allra er réttlæti – hvernig við getum deilt gögnum og gæðum á sanngjarnan hátt, án þess að útskúfa neinum, hvernig við getum séð til þess að jafnvægi ríki á milli hinna ólíku afla þjóðfélagsins. „Við“ í þessari síðustu setningu erum við sem hugsandi verur, verur sem skiljum hver aðra eða að minnsta kosti reynum að skilja hver aðra, við sem ræðum saman, deilum um hlutina og umfram allt reynum að hugsa saman um lífið og framtíðina og hvað er til góðs, ekki bara fyrir okkur sjálf, heldur allar lifandi verur á jörð- inni. Og spyrjum jafnvel hvað sé gott fyrir guðdóminn sjálfan. Og við sem svona spyrjum og hugsum erum ekki bara flokkur sérviturra heim- spekinga sem hugsa um sérhagsmuni sína innan um alla hina sérfræð- ingana, heldur flokkur allra hugsandi karla og kvenna. Ef einhver niður- staða af pælingum heimspekinganna frá Platoni til Rawls virðist nánast óumdeilanleg, þá er það sú að það getur enginn orðið sérfræðingur í almannaheill, heldur þurfa allir samfélagsþegnar að hugsa um réttlætið í samfélaginu burtséð frá eigin hagsmunum. Á þeirri forsendu geta fræðimennirnir síðan deilt endalaust í þeirri von að móta betri aðferðir við að greina réttlætið og ranglætið í samfélaginu. Á vettvangi stjórnmálanna sjálfra verða menn hins vegar að komast að niðurstöðu og taka ákvörðun sem skipta mun sköpum fyrir framtíð samfélagsins. Og þá skiptir höfuðmáli hvernig þeir hugsa sér samfélagið, hvort þeir líta á það sem „hagsmunabandalag sérhagsmunanna“ eða sem „félagsskap hugsandi vera“. Ef fyrra viðhorfið er ríkjandi þá gildir fyrst og fremst að finna sterkan foringja sem stendur vörð um sérhagsmunina og tryggir sanngjarna skiptingu kökunnar. Ef síðara viðhorfið er ráð- andi þá gildir fyrst og fremst að leyfa ólíkum sjónarmiðum að takast á í þeirri von að það leiði til farsællar niðurstöðu fyrir heildina. Sannleikurinn er sá að hér á Vesturlöndum hefur það viðhorf smám saman orðið ríkjandi að samfélagið sé það sem ég leyfði mér að kalla „hagsmunabandalag sérhagsmunanna“. Hobbes og Locke eru vafalaust áhrifamestu hugsuðir þessa sjónarmiðs. Einstaklingarnir mynda ríkið af illri nauðsyn, lýðræði er samkvæmt þessu viðhorfi fyrst og fremst gott stjórnfyrirkomulag til að geta losað sig við vonda valdhafa, það er stjórnvalda sem tryggja ekki frið og öryggi. Hitt viðhorfið sem kenna má við heildarhyggju, því þar eru hagsmunir samfélagsins alls teknir fram yfir sérhagsmuni einstaklinganna, hefur gjarnan verið talið hafa beðið endanlegt skipbrot með falli Sovétríkjanna 1989 en þar hafi heildarhyggja ráðið ríkjum eftir byltinguna 1917. Eftir að Sovétríkin lið- uðust í sundur varð séreignarstefnan allsráðandi á Vesturlöndum og ríki, sem sett höfðu alls kyns fyrirtæki á laggirnar til að tryggja þjóð- TMM_2_2009.indd 8 5/26/09 10:53:22 AM
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.