Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.2013, Síða 58

Tímarit Máls og menningar - 01.03.2013, Síða 58
M i l a n K u n d e r a 58 TMM 2013 · 1 hugsunar ekki síður en að formi hennar: „kerfisbundinn gamanleikur; með því að leitast við að fylla upp í kerfin og rúnna af sjóndeildarhringinn sem umlykur þau hljóta þau að varpa ljósi á veiku hliðarnar jafnt sem sterku hliðarnar“. Það er ég sjálfur sem undirstrika þessi síðustu orð: fræðileg heim- spekiritgerð sem lýtur kerfi er dæmd til að hafa slappar hliðar; ekki vegna þess að heimspekinginn skorti hæfileika heldur vegna þess að form heim- spekiritgerðarinnar krefst þess; því áður en heimspekingurinn kemst að nýjum niðurstöðum verður hann að rekja hvað aðrir hafa sagt um málið, hrekja það, koma með aðrar lausnir, velja þær bestu, færa rök fyrir þeim, fjalla um þær sem koma á óvart og þær sem eru sjálfsagðar o.s.frv., og þess vegna langar lesandann að hlaupa yfir blaðsíður til að komast loks að kjarna málsins, hinni frumlegu hugsun heimspekingsins. Í Fagurfræði sinni dregur Hegel glæsilega upp hnitmiðaða mynd af listinni; maður hrífst af þessari hvössu arnarsjón; en textinn sjálfur er langt í frá heillandi, þar sjáum við ekki hugmyndina eins og hún var þegar hún hljóp heillandi fögur til heimspekingsins. „Með því að leitast við að fylla upp í kerfin“ lýsir Hegel hverju smáatriði, hólf fyrir hólf, sentímetra eftir sentímetra, þannig að maður fær á tilfinninguna að Fagurfræðin hans sé verk sem unnið var af erni og hundruðum hetjulegra köngulóa sem spunnu vef sem lagðist yfir það gervallt. 3 André Breton (Stefnuskrá súrrealismans) hélt því fram að skáldsagan væri „óæðri grein“; stíll hennar væri „réttar og sléttar upplýsingar“; og upp- lýsingarnar einkenndi „óþarfa nákvæmni“ („manni er ekki hlíft við einu einasta hiki persónunnar: verður hann ljóshærður, hvað kemur hann til með að heita …?“); og lýsingarnar: „ekkert jafnast á við tómið í þeim; þetta er ekk- ert annað en hver myndin úr bæklingi eftir aðra“; máli sínu til stuðnings birti hann síðan kafla úr Glæpi og refsingu, lýsingu á herbergi Raskolnikovs, og lét fylgja þessa athugasemd: „Menn halda því síðan fram að þessi skólateikning sé á sínum stað og að á þessum stað í bókinni sé höfundurinn réttilega að íþyngja mér.“ En Breton vildi ekki taka sér þetta til fyrirmyndar, því: „ég er ekki að rekja ómerkilegar stundir í lífi mínu“. Síðan er það sálfræðin: langar lýsingar sem gera það að verkum að menn vita allt fyrirfram: „þessi söguhetja sem er aðdáanlega fyrirsjáanleg í viðbrögðum sínum og gjörðum, má ekki koma í veg fyrir, en þó að þykjast gera það, allt það ráðabrugg sem hún verður fyrir.“ Enda þótt þessi gagnrýni sé ómálefnaleg er ekki hægt að leiða hana hjá sér; í henni kemur glögglega fram tortryggni nútímalistarinnar í garð skáldsögunnar. Ég dreg þetta saman: upplýsingar; lýsingar; óþarfur áhugi á einskisverðum stundum í lífinu; sálfræði sem gerir það að verkum að við-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.