Saga


Saga - 2015, Side 155

Saga - 2015, Side 155
og Gísli Pálsson rekur prýðilega í bók sinni.15 Þar gat Hans Jónatan notað sístækkandi bókasafn verslunarstjórans til þess að mennta sig áfram og virðist hafa unað hag sínum vel. Á Djúpavogi dvaldi hann til æviloka en hann dó tiltölulega ungur úr hjartaáfalli árið 1827. Jón verslunarstjóri gerði Hans að aðstoðarmanni sínum. Hans virðist fljótt hafa náð tökum á íslensku og varð vinsæll meðal bændanna umhverfis Djúpavog, þótti áreiðanlegur og heiðarlegur.16 Hans er getið í bók um Ísland eftir biblíugjafarann Henderson, árið 1814, í dagbókum landmælingamanns- ins Hans Frisaks, árið 1812 og æviminningum Gyðu Thorlacius allt frá 1803 til 1808.17 en gat Hans Jónatan verið öruggur um sig hér á Íslandi eftir dóminn í kaupmannahöfn 1802? við skulum muna að þrælahald var ekki afnumið í Danaveldi fyrr en 1848. Það hlýtur að hafa verið góð frétt þegar hann heyrði að ekkjufrúin Henríetta Schimmelmann hefði andast 1816 en henni einni hafði verið dæmt eignarhald á Hans Jónatan. einnig var það honum til gleði að einkasonur hennar og aðalerfingi (og fyrrum leikfélagi hans) var útlægur frá Danmörku af siðsemisástæðum eins og fyrr var getið. (Alex Frank kemur fremur óljóst fram með sömu skýringu: andlát ekkjufrúarinnar og útlegð sonar hennar hafi styrkt stöðu Hans Jónatans).18 Fleira gerðist merkilegt í lífi Hans Jónatans á þessum tíma. Árið 1818 dó besti vinur hans, Jón Stefánsson verslunarstjóri. Hann skildi eftir eftir sig stórt þrotabú en Hans Jónatan var eigi að síður settur verslunarstjóri á Djúpavogi eftir hann. Jens Larsen Busch andaðist 1822 og keypti þá fyrirtækið Ørum og Wulff Djúpavogsverslunina og átti hana til ársins 1918, þegar félag í eigu bænda í nálægum sveitum keypti verslunina og allar eigur hennar og gerði að kaup- félagi.19 sagan um svartan þræl 153 15 Gísli Pálsson, Hans Jónatan, bls.137–139. 16 Hér er byggt á munnlegum heimildum sem bæði greinarhöfundur og afkom- endur Hans Jónatans hafa heyrt. 17 Gísli Pálsson, Hans Jónatan, bls. 145–159. Ástæða er til þess að hrósa Gísla fyrir að finna heimildir um samskipti Hans Jónatans og Hans Frisaks landmælinga- manns sem ekki voru þekktar áður. Frásögn Hendersons af Hans Jónatan hefur víða verið rakin áður. Það er vel til fundið hjá Gísla að geta samskipta Gyðu og Hans Jónatans sem hafa legið í þagnargildi, eftir því sem ég veit best, þótt þau komi fram í margútgefinni ævisögu Gyðu Thorlacius. Síðastnefnda heimildin sýnir að Hans Jónatan var búinn að koma sér vel fyrir á Íslandi 1803. 18 Alex Frank Larsen, Slavernes Slægt, bls. 78. 19 Sigfús Haukur Andrésson, Verzlunarsaga Íslands 1774–1807 (Reykjavík: verzl - unarráð Íslands og Fjölsýn 1988), bls 601. Hér leiðréttir Sigfús sígilda villu. Í bók Þorkels Jóhannessonar, Lýðir og landshagir I (Reykjavík: Almenna bóka- félagið 1965) er söluárið sagt hafa verið 1818. Sigfús vitnar í frum heim ildir máli sínu til stuðnings. Saga haust 2015 umbrot.qxp_Saga haust 2004 - NOTA 26.11.2015 11:00 Page 153
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198
Side 199
Side 200
Side 201
Side 202

x

Saga

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Saga
https://timarit.is/publication/775

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.