Helga Law Journal - 01.01.2021, Síða 50

Helga Law Journal - 01.01.2021, Síða 50
Helga Law Journal Vol. 1, 2021 Pétur Dam Leifsson 5150 móta menn enn hugmyndir um samleik eðlisréttar og ius gentium sem þá fær nokkurs konar hlutverk sem afleiddur eðlisréttur til að útskýra samskipti á milli þjóða. Þegar eiginleg fullvalda ríki í nútímaskilningi taka að myndast í Evrópu frá og með 16. öld koma síðan fram fræðimenn á 17. öld á borð við Suárez og Grótíus sem leggja fyrstu drögin að þjóðarétti eins og við þekkjum hann og staða ius gentium í þeirri heimsmynd styrkist síðan stig af stigi eftir miðja 17. öld þótt eðlisréttur sé enn með í för allt fram á 18. öld. Á 19. öldinni hefur afsprengi ius gentium síðan að segja má náð því sem næst algerlega yfirhöndinni sem þjóðaréttur í formi þess sem þá var nefnt vildarréttur og myndu þá ýmsir ætla að þar yrðu sögulok. En sagan kennir okkur að henni lýkur sjaldnast með svo fyrirsjáanlegum hætti og það er vísast það sem hugmyndasaga þjóðaréttarins staðfestir. Þannig liggur fyrir að á 20. öld urðu menn mjög uppteknir af því að eindregin sýn vildarréttar væri einfaldlega alls ekki fullnægjandi tæki til að útskýra þjóðarétt til hlítar. Jafnvel ríkin virðast nú viðurkenna að það séu til gildandi reglur í þjóðarétti óháð samþykki þeirra og að þjóðaréttur í samtímanum sé ekki einungis réttarkerfi fyrir ríki í þágu ríkja heldur fjalli t.d. einnig um óumdeild mannréttindi einstaklinga. Hvort þessi ríkjandi frjálslynda 20. aldar sýn á þjóðarétt, hert í biturri reynslu heimsstyrjaldanna tveggja og kalda stríðsins á þessari núliðnu öld öfganna, verði upphaf að lengri þróun þar sem veröldin reiðir sig á samvinnu ríkja í alþjóðastofnunum og alþjóðasamfélagi eða aðeins fallegt blik í niði aldanna á eftir að koma í ljós, en framvindan nú í upphafi 21. aldar gefur ekki eindregin fyrirheit þar um. Heilt yfir mætti vísast álykta sem svo að þjóðaréttur eða fyrr á tímum ius gentium virðist jafnan hafa leitað þess jafnvægis á milli eðlisréttar og mannasetninga sem aldarfar sérhvers tíma virðist hafa gert ákall um. Þótt það hafi kannski ekki verið sérstakt markmið með þessu grúski þá hefur það eins og gengur leitt hugann að ýmsu fleiru sem tengist þessari þróunarsögu um samleik eðlisréttar og ius gentium í átt til samtímaþjóðaréttar sem vísast mætti þá rannsaka frekar eða huga að. Svo sem það álitaefni hversu vandasamt það kann að vera að flétta saman hlutverk óháðs fræðimanns og erindreka í þjónustu ríkis eins og til dæmis Grótíus og Martens gerðu í ríkum mæli. Sú persónusaga á sér svo samhljóm í hugmyndasögunni þar sem oft er vandasamt að reyna að flétta saman og greina í sundur hugmyndir um réttarkerfi sem kerfi hlutlægra lagareglna og réttarkerfi sem safn þeirra sjónarmiða sem réttlæta aðgerðir þeirra sem pólitíska valdið hafa hverju sinni. Þá vekur það sérstaka athygli hversu margir hinna helstu fræðimanna á sviði þjóðaréttarins voru alls ekki spámenn í eigin föðurlandi og voru jafnvel á flótta en fundu síðan góðu heilli nýjan farveg fyrir sitt ómetanlega framlag í öðrum ríkjum. Sú staðreynd að sá þjóðaréttur sem hér hefur verið lýst og eins og hann þróaðist fram á 20. öld verður einkum til sem vestrænt fyrirbæri felur ekki í sér að gert sé lítið úr þýðingu samskipta við aðrar þjóðir og síðar framlagi þeirra til þróunar réttarins sem kemur þó einkum til skjalanna eftir miðja 20. öld. Er ljóst að þróun þjóðaréttarins hefur einmitt jafnan verið háð því að ólíkir menningarheimar mætist og þróun hans verður þrátt fyrir viðleitni til hlutlægni sjaldnast tekin úr samfélagslegu samhengi hverju sinni. Ég hef nú kennt þjóðarétt og grúskað í þeim fræðum í hart nær tvo áratugi og jafnan haft af því mikla ánægju og vonandi komið nokkru góðu til leiðar á þeirri vegferð minni. Að leiðarlokum get ég víst bara sagt að þótt maður komist aldrei í mark á slíkri vegferð þá hefur ferðalagið verið afar gjöfult. Að endingu vil ég þakka sérstaklega öllum nemendum mínum í gegnum árin en þeir hafa jafnan öðrum fremur verið mér sú mikla hvatning að vilja halda áfram þessari för minni um ævintýralendur þjóðaréttarins.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224

x

Helga Law Journal

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helga Law Journal
https://timarit.is/publication/1677

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.