Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1910, Blaðsíða 13

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1910, Blaðsíða 13
13 lega framhandlegginn firir neðan olboga. Lengd hans á meðaimanni fram á langaiingurs góm mun vera um 47 sentímtr. eða tæplega 18 þumlungar danskir.1) Þessi náttúrlega öln er þá rúmum 2 sentímtr. (8/i þumlungs) stittri enn það gildi hinnar fornu lögálnar, sem áður var fundið. í hinum fornu Búalögum, sem standa í lögbók Snjólfs prests Einarssonar (AM. 157, 40. bls. 85—94), finst þessi grein: Þat er Tcallat borðlœgt tré, er íslenzkrar stíku er langt, er um tekr. Þat er Jcállat húfalægt tré, er 3 spannir er ummáls af meðalspönn. En þat er meðalspönn, er tvær eru i alin2). Handrit þetta er skrifað um 1460, áður enn Hamborgaralinin komst á, og er hjer því átt við forna alin. Nú mun það fara mjög nærri og getur hver reint á sjálfum sjer, að spönn manns, mæld frá þumal- fingurs góm ofan á góm langafingurs, er helmingi stittri enn fram- handleggur (öln) hans frá olboga á langafingus góm, og mun meðal- spönnn vera hjer um bil 23 Va sentímtr. eða tæpir 9 þumlungar danskir. A ímsum stöðum í fornritum sjest, að mælt hefur verið með spönn.3) Þessi tvö »náttúilegu« mál, ölnin og spönnin, koma þannig vel heim hvort við annað, og virðast bæði saman benda til þess, að alinin hafi upphaflega verið lítið eitt stittri enn 49,143 sentímtr. eða 18,79 danskir þumlungar, sem áður var fundið. Enn þetta er í sjálfu sjer ekki mjög mikið að marka, þegar um þá alin er að ræða, sem tíðkaðist hjer á landi til forna Þessi stutta alin, sem miðuð er við framhandlegs lengd, getur verið miklu eldri enn landnámstíð. Bæði þessi náttúrlegu mál, ölnin og spönnin, eru í rauninni handahófsmál, sem menn gripu til i viðlögum, þegar lögkvarði var ekki til, mis- löng á imsum mönnum. Vjer sjáum og, að mál þau, sem draga nafn sitt af ölninni (framhandleggnum) hjá ímsum þjóðum, eru mjög ') Jón Sigurðsson telur framhandlegginn rúmlega 18 þumlunga, enn sú lengd mun vera heldur firir ofan meðaltal. s) Sbr. hin prentuðu Búalög i Atla, Kli. 1834, 207. hls. Siðasta greinin er hér feld úr, auðvitað af því, að það stóð ekki heima við „Hamborgaralin", og þvi siður við danska alin, að 2 spannir væri i alin. *) Vatnsd. 31. kap. (Forns. bls. 51 19) segír, að ræman, sem Bergur hinn rakki sneið neðan af klæðum sinum, hafi verið „spannar breið". Eyrb. talar um tálguhnif spannar langan fram frá hefti (k. 4i,7 í Gerings útg.) Guðmundar saga Arngrims getur um konu, sem þrútnaði um kviðinn, svo að hún var 3 álna og þverhandar digur; síðan, þegar Guðmundur biskup hefur læknað hana, „þurfti hún ekki meira um sig en alin og spönn" (Bisk. I 168. bls.). Einar Gilsson segir i kvæðum sínum um Guðmund frá annari konu, sem líkt stóð á fyrir, og þurfti um sig „belti átta spanna" (Bisk. II 174. bls.). Á einum stað (Bisk. I 387. bls.) er getið nm „hina minni spönn,,, og er sú víst mæld fram á visifingurs góm.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.